Meganismes
Hefbome, katrolle, ratte, nokke en skakelstelsels: hoe meganismes krag en beweging verander. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Hefbome en ratte
- ’n Koevoet, ’n hefboom onder ’n deksel se rand en ’n sleutel (spanner) is hefbome. Hou ’n sleutel aan die verste punt vas.
- Drie ratte in ’n ry: A kloksgewys → B antikloksgewys → C weer kloksgewys.
- ’n Kettingrat (sprocket) is ’n getande wiel wat ’n ketting dryf, soos op ’n fiets.
Katrolle, skakelstelsels en masjiene
| Meganisme | Wat dit doen | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Katrol | Verander die rigting; lig ’n las makliker. Die groef keer dat die tou afgly | Vlagpaal; katrolblok |
| Skakelstelsel (linkage) | Stawe wat by spilpunte verbind is | Ruitveërs van ’n motor |
| Omkeer-skakelstelsel | Die uitset beweeg die teenoorgestelde kant toe | Speelgoed-knyper |
| Domkrag | Vermeerder die krag | Lig ’n motor met die hand |
’n Komplekse masjien is gebou uit eenvoudige meganismes. ’n Fiets het slingers, ’n ketting met kettingratte en hefbome (remme). ’n Toringhyskraan gebruik katrolle, ratte en ’n wentrommel. Smeer ’n meganisme om wrywing te verminder.
Onthou dit en toets jouself
- ’n Meganisme verander die rigting, beweging, spoed of grootte van ’n krag.
- Skuif die steunpunt nader aan die las vir meer hefkrag; ’n lang arm vra minder krag.
- ’n Groot rat wat ’n klein rat dryf: die klein een draai vinniger; ratte wat ineengryp, draai teenoorgesteld.
- Nok en volger en slinger en glyer verander draai in reguit beweging.
- Jy kry nooit energie verniet nie: meer krag beteken minder spoed en ’n langer afstand.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Meer krag = minder spoed. ’n Meganisme is ’n ruil, nie ’n geskenk nie.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Meganismes- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 7 Tegnologie (Tegnologie). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.