Stelsels, inset- en uitsetenergie
Stelsels, inset- en uitsetenergie, meganiese stelsels, werk, en die maniere waarop hitte beweeg. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Soorte stelsels
| Stelsel | Voorbeeld | Inset → uitset |
|---|---|---|
| Meganies | Fiets | Trap → beweging |
| Elektries | Flits | Chemies in selle → lig |
| Termies | Sonwaterverwarmer op die dak | Sonlig → warm water |
| Biologies | ’n Hardloper se liggaam | Kos → beweging |
’n Steenkoolkragstasie is ook ’n stelsel: baie dele werk saam om energie te verander. Biobrandstof word van plante of mis gemaak; biogas uit koeimis is hernubaar, want koeie maak elke dag meer mis.
Energie en werk
- ’n Klip bo-op ’n heuwel het potensiële energie; as dit afrol, word dit kineties. Kinetiese energie hang af van massa en spoed.
- Lig dieselfde sak 2 m in plaas van 1 m: twee keer soveel werk.
- ’n Swaai stop stadig as niemand stoot nie: die energie het deur wrywing hitte en klank geword.
- Energieketting: lig → chemies in ’n plant → beweging in ’n dier.
Hitte in die huis
- ’n Verwarmer staan op die vloer: warm lug styg en versprei deur die kamer (konveksie).
- Dra donker klere in die winter (absorbeer hitte) en ligte klere in die somer (weerkaats hitte).
- ’n Vakuumfles se blink binnekant weerkaats straling terug.
- Die beste manier om ’n huis warm te hou: isolasie in die dak en om vensters.
Onthou dit en toets jouself
- ’n Stelsel is dele wat saamwerk vir een taak: ’n fiets, ’n perd met ’n kar, ’n hardloper se liggaam.
- Insetenergie gaan in; nuttige uitsetenergie kom uit; die res word meestal hitte.
- Vermorste energie = inset − nuttige uitset: 800 J − 560 J = 240 J.
- ’n Hefboom vergroot krag; ’n katrol verander die rigting van ’n krag; ratte dra draai oor en verander spoed.
- Werk word gedoen as ’n krag ’n voorwerp beweeg; energie is die vermoë om werk te doen.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Inset − uitset = vermors. Die vermorste energie is amper altyd hitte.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Stelsels, inset- en uitsetenergie- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 7 Natuurwetenskappe. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.