Getye, kus-ekosisteme en swaartekrag
Swaartekrag, waarom daar twee getybulte is, spring- en dooiegety, en lewe in die getysone. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Swaartekrag
Swaartekrag trek alle voorwerpe met massa na mekaar toe. Twee groot massas naby mekaar trek die sterkste. ’n Ruimtevaarder weeg minder op die Maan, want die Maan se swaartekrag is swakker. Maar ’n klip van 6 kg het steeds ’n massa van 6 kg op die Maan: massa verander nie, net gewig.
Twee getybulte
- Die naby-bult: die Maan trek die nabye water die sterkste.
- Die ver-bult: die Aarde word meer getrek as die ver water, so die water bly agter.
- Die Aarde draai, so ’n strand beweeg in en uit die bulte: hoog- en laaggety op verskillende tye.
- Hooggety kom elke dag later, want die Maan beweeg in sy baan aan en die Aarde moet verder draai.
Springgety: die Son en Maan trek in een lyn saam. Dooiegety: die Son trek sywaarts en kanselleer deels.
Lewe tussen die getye
- Die getysone lê tussen die hoog- en laagwatermerk; elke sone is ’n ander tyd droog, so ander organismes woon daar.
- Mossels en klipmossels maak styf toe of klou vas; seeanemone trek hul tentakels in; krappe kruip onder klippe weg.
- Seewier se hegorgaan anker dit aan die rots; inkomende getye bring plankton na filtervoerders.
- Swart tobies vreet by laaggety, as hul kos oopgeslaan is.
- Springgety is gevaarlik vir hengelaars op rotse: die see kom baie hoër as gewoonlik.
Onthou dit en toets jouself
- Swaartekrag is ’n trek tussen alle voorwerpe met massa: groter massa = sterker; verder uitmekaar = swakker.
- Die Maan beïnvloed getye meer as die Son, want dit is baie nader.
- Daar is twee getybulte: een na die Maan toe en een aan die ander kant. Halfpad tussenin is dit laaggety.
- Twee hooggetye is omtrent 12 uur 25 minute uitmekaar; hooggety kom elke dag omtrent 50 minute later.
- Springgety: Son, Aarde en Maan in ’n reguit lyn. Dooiegety: by eerste en laaste kwartier.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Die Aarde dra twee see-bulte, soos ’n rugbybal: een kyk na die Maan, een kyk weg. Die strand draai deur albei: twee hooggetye per dag.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Getye, kus-ekosisteme en swaartekrag- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 7 Natuurwetenskappe. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.