Die biosfeer en ekosisteme
Die biosfeer, biotiese en abiotiese faktore, en hoe bevolkings, gemeenskappe en ekosisteme saamhang. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Die sfere
| Sfeer | Wat dit is |
|---|---|
| Litosfeer | Die vaste rots en grond van die Aarde se oppervlak |
| Hidrosfeer | Al die water op Aarde |
| Atmosfeer | Die lae gasse om die Aarde |
| Biosfeer | Waar die drie oorvleuel en lewe voorkom |
Van bevolking tot ekosisteem
- ’n Produsent maak sy eie kos; ’n sprinkaan wat gras eet, is ’n primêre verbruiker.
- Elke lewende ding het energie, water, lug en voedingstowwe nodig; plante gebruik sonlig om kos te maak.
- Interafhanklikheid: lewende dinge maak op mekaar staat. Verwyder een spesie, en ander bevolkings groei of krimp.
Aanpassings en bewaring
’n Plant in ’n baie droë gebied het diep wortels en dik, wasagtige blare. ’n Indringerspesie van elders versprei en neem oor. Mense beskadig ekosisteme meestal deur besoedeling en habitatvernietiging. Bewaring beteken om hulpbronne te beskerm en wys te gebruik. ’n Wetenskaplike begin veldwerk deur waar te neem en aan te teken.
Die sewe lewensprosesse
Alle lewende dinge, van bakterieë tot olifante, doen al sewe lewensprosesse. Lewende dinge het energie, gasse, water, grond en ’n gunstige temperatuur nodig, en elkeen is aangepas by sy omgewing: ’n vis het vinne om deur water te beweeg.
| Proses | Betekenis |
|---|---|
| Voeding | Kry of maak kos |
| Groei | Word groter en ontwikkel |
| Voortplanting | Maak nuwe organismes van dieselfde soort |
| Respirasie | Stel energie uit kos vry |
| Uitskeiding | Raak ontslae van afvalstowwe |
| Sensitiwiteit | Reageer op die omgewing |
| Beweging | Beweeg die hele liggaam of dele daarvan |
Onthou dit en toets jouself
- Die biosfeer is die deel van die Aarde waar lewe voorkom: die dele van die litosfeer, hidrosfeer en atmosfeer waar hulle oorvleuel.
- Litosfeer: rots en grond. Hidrosfeer: al die water. Atmosfeer: die lae gasse.
- Bioties = lewend; abioties = nie-lewend (grond, water, lig).
- Bevolking (een spesie) → gemeenskap (alle bevolkings) → ekosisteem (gemeenskap + omgewing).
- Swamme en bakterieë gee voedingstowwe terug aan die grond; sonder hulle stapel dooie materiaal op.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Lito = klip, hidro = water, atmo = damp/lug, bio = lewe. Waar die drie oorvleuel, woon die lewe.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Die biosfeer en ekosisteme- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 7 Natuurwetenskappe. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.