Timboektoe, Mansa Musa en Wes-Afrikaanse geleerdheid
Timboektoe, Mansa Musa se pelgrimstog en Wes-Afrikaanse geleerdheid en manuskripte. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Handel en geloof
| Noord na suid | Suid na noord |
|---|---|
| Sout, lap, koper en perde | Goud, ivoor en kolaneute |
Kamele kan dae lank sonder water gaan. Sout was skaars maar lewensnoodsaaklik in die hitte. Die heersers het ryk geword deur die goud- en southandel te belas. Islam het handel gehelp: gedeelde geloof, Arabiese skrif en vertroue. Die Nigerrivier het Mali ryk gemaak deur boerdery en vervoer.
Bronne en verval
Leo Africanus het Timboektoe omtrent 1510 besoek, toe die Songhai-ryk dit regeer het, en dit in sy boek Beskrywing van Afrika (in 1550 gepubliseer) beskryf. Hy is ’n primêre bron oor Timboektoe, maar nie oor Mali in Mansa Musa se tyd nie. Hy was verbaas dat boeke meer wins as enige ander goedere gegee het. Mali het in die 1400’s verswak: swak heersers, aanvalle en die opkoms van Songhai. Timboektoe is ’n UNESCO-Wêreld-erfenisterrein vir sy ou moskees.
Onthou dit en toets jouself
- Mansa Musa het in 1324 na Mekka vertrek; in Kaïro het hy soveel goud uitgedeel dat goud waarde verloor het. Dit het gewys hoe ryk Mali was.
- Hy het die argitek Abu Ishaq al-Sahili saamgebring; die Djinguereber-moskee is van modder (banco) en houtbalke gebou.
- Timboektoe: waar woestynkaravane en rivierbote ontmoet het, en ’n sentrum van leer met manuskripte oor reg, sterrekunde, medisyne en wiskunde, meestal in Arabies. Die Sankore-moskee was die hart van hierdie geleerdheid: geleerdes het daar studente onderrig wat van oral in Wes- en Noord-Afrika gekom het.
- Die manuskripte bewys Afrika het ’n lang skryftradisie; in 2012–2013 is baie in veiligheid gesmokkel toe militante dit bedreig het. Suid-Afrika en Mali werk saam om die manuskripte te red: ná pres. Thabo Mbeki se besoek aan Timboektoe in 2001 het Suid-Afrika Malinese bewaarders help oplei en geld ingesamel vir ’n nuwe biblioteek- en argiefgebou vir die Ahmed Baba-instituut, wat in 2009 aan Mali oorhandig is.
- ’n Griot is ’n storieverteller wat mondelinge geskiedenis bewaar.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
In Timboektoe het boeke meer wins as ander goedere gegee: dit was ’n stad van leer.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Timboektoe, Mansa Musa en Wes-Afrikaanse geleerdheid- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 7 Sosiale Wetenskappe (Geskiedenis). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.