Samewerking en konflik op die grens
Samewerking en konflik op die oosgrens: grond, beeste, die grensoorloë en die mense wat ’n rol gespeel het. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Mense op die grens
| Persoon of groep | Rol |
|---|---|
| Makhanda (Nxele) | Xhosa-profeet en oorlogsleier |
| Hintsa | Xhosa-koning in die oorlog van 1834–1836 |
| Maqoma | Xhosa-hoofman wat op die grens weerstand gebied het |
| Andries Stockenström | Kaapse amptenaar wat verdrae gesluit het |
| Trekboere | Boere wat met hul vee die binneland in getrek het vir weiding en vryheid |
| Johannes van der Kemp | Sendeling van die Londense Sendinggenootskap op die oosgrens (Bethelsdorp, 1803) wat vir Khoikhoi-regte opgekom het |
Hoe die grens gewerk het
- Daar was nege grensoorloë tussen 1779 en 1879. In die Vierde Grensoorlog (1811–1812) is die Xhosa uit die Zuurveld (die land wes van die Visrivier) verdryf, en Grahamstad (vandag Makhanda) is in 1812 gestig. In 1819 het Makhanda ’n aanval op Grahamstad gelei wat misluk het; daarna het die land tussen die Vis- en Keiskammarivier die ‘neutrale gebied’ (die Afgestane Gebied) geword.
- Die ‘neutrale gebied’ tussen die Vis- en Keiskammarivier moes leeg bly. Brittanje het ’n lyn forte gebou om die grens te beheer.
- ’n Kommando was gewapende boere wat saam geveg het. Die Xhosa het hul grond met gewapende weerstand én onderhandeling verdedig. ’n Gesin sonder beeste het rykdom en kos verloor.
- Die Katrivier-nedersetting (1829) het grond aan Khoikhoi-boere gegee. Sendelinge het skole begin en tale neergeskryf.
- Grondvrae speel vandag nog ’n rol; die kolonie het meer grond gekry, maar teen ’n groot koste.
Onthou dit en toets jouself
- In die vroeë 1800’s was die oosgrens rondom die Visrivier; die Xhosa het oos daarvan gewoon.
- Hoofoorsaak van konflik: kompetisie vir grond en weiding; beeste was rykdom, status en kos.
- Samewerking: handel en die ruil van beeste, bv. by die markte by Fort Willshire.
- Die reeks oorloë is die grensoorloë; die Xhosa het grond en beeste verloor en die grens het al verder oos geskuif.
- ’n Verdrag is ’n ooreenkoms tussen twee groepe; mondelinge bronne van die Xhosa vertel hul kant.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Op die grens is daar altyd twee kante: die mark (samewerking) en die kommando (konflik).
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Samewerking en konflik op die grens- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 7 Sosiale Wetenskappe (Geskiedenis). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.