Bleek en Lloyd, die Kora en die Griekwa
Bleek en Lloyd se ǀXam-versameling, en die Kora en Griekwa op die noordgrens. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Die ǀXam-argief as bron
| Sterkte | Swakte |
|---|---|
| Dit gee die ǀXam-mense se eie woorde | Buitestaanders het dit neergeskryf |
Wilhelm Bleek was ’n Duitse taalkundige, en Lucy Lloyd was sy skoonsuster. Vanaf 1870 het ǀXam-mans wat gevangenes by die Breakwater-tronk in Kaapstad was, by Bleek se huis in Mowbray kom woon. Daar het ǁKabbo en ander hul stories vertel, wat in ǀXam met ’n Engelse vertaling neergeskryf is. Die versameling het tot omtrent 14 000 bladsye gegroei. Ná Bleek se dood in 1875 het Lucy Lloyd die werk voortgesit.
Die Kora en Griekwa
- Die Kora was Khoikhoi-groepe wat na die Gariep getrek het; hulle het soms te perd beeste gestroop.
- Klaarwater is in 1813 ter ere van die Griekwa Griekwastad genoem; die Londense Sendinggenootskap het daar gewerk en skole en kerke gebring.
- Die Kora en Griekwa het gewere, perde en waens by Kaapse handelaars gekry en ivoor, velle en beeste teruggestuur: tussengangers tussen Kaapse en Tswana-handelaars.
- Adam Kok III het in die 1860’s baie Griekwa oos gelei, want hulle het grond aan setlaars verloor.
Onthou dit en toets jouself
- Wilhelm Bleek en Lucy Lloyd het in die 1870’s ǀXam-San-stories, oortuigings en natuurkennis opgeteken, by vertellers soos ǁKabbo.
- Die taal was besig om uit te sterf; die handgeskrewe notaboeke en tekeninge is op UNESCO se Geheue van die Wêreld-register.
- Ons leuse !ke e: ǀxarra ǁke (“Diverse mense verenig”) kom uit ǀXam.
- Die Griekwa (van gemengde Khoikhoi-, slawe- en Europese afkoms) is deur Adam Kok I, ’n vrygestelde slaaf, noord gelei; Andries Waterboer het in 1834 ’n verdrag geteken.
- Diamante in Griekwaland-Wes (1867–1871) het Brittanje die gebied laat oorneem.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Bleek en Lloyd het ’n stem bewaar wat amper stil geword het: die ǀXam s’n.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Bleek en Lloyd, die Kora en die Griekwa- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 7 Sosiale Wetenskappe (Geskiedenis). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.