Vulkane, aardbewings en tektoniese plate

• Die kors is die buitenste laag, tot omtrent 60 km dik.
• Die mantel lê reg onder die kors: harde en half-gesmelte rots.
• Die kern bestaan meestal uit yster en nikkel en is die warmste deel. Die buitenste kern is vloeibaar (gesmelt); die binneste kern is solied weens die geweldige druk.

Die kors is in groot stukke gebreek: tektoniese plate. Hulle dryf ’n paar sentimeter per jaar op die warm, stadig vloeiende rots van die mantel. Alfred Wegener het voorgestel dat die vastelande eens aan mekaar vas was. Die plate beweeg weens konveksiestrome: hitte van die kern laat die sagte mantelrots opstyg, uitsprei, afkoel en weer sink, in stadige sirkels wat die plate saamsleep.

• Waar plate bots, word berge gevorm of skuif een plaat onder die ander in.
• Waar plate uitmekaar beweeg, vorm nuwe kors.
• Waar plate by mekaar verby skuif, haak hulle vas en ruk dan skielik los: dit veroorsaak aardbewings.
• ’n Verskuiwingslyn is ’n kraak in die kors waarlangs plate beweeg.

Diep onder ’n vulkaan is die magmakamer. Magma styg op en bars by die krater uit; bo die grond heet dit lawa. ’n Asbol styg op. Die grootste gevaar is warm as en gas wat teen die berg afstorm. Mense woon tog naby vulkane, want die grond is baie vrugbaar. Magma styg op waar plate uitmekaar beweeg (bv. Ysland), waar een plaat onder ’n ander in skuif en smelt (bv. Japan en die Andes), en bo warm kolle in die middel van ’n plaat (bv. Hawaii).

Meerkat-wenk

’n Aktiewe vulkaan bars gereeld uit of het onlangs uitgebars. ’n Slapende vulkaan het lanklaas uitgebars maar kan weer. ’n Uitgedoofde vulkaan sal nie weer uitbars nie. Die meeste vulkane lê om die Stille Oseaan.

’n Aardbewing gebeur as plate skielik skuif. Dit begin diep onder by die fokus; die punt op die oppervlak reg daarbo is die episentrum, waar die skade gewoonlik die ergste is. ’n Seismograaf teken die golwe aan, en ons meet die sterkte op die Richterskaal. ’n Groot aardbewing onder die see kan ’n tsoenami veroorsaak.