Nedersettings en waarom hulle groei
Waarom nedersettings op ’n plek begin en groei, hulle vorms, en stedelike probleme en beplanning. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Waarom ’n nedersetting hier begin
Liggingsfaktore verklaar waarom ’n nedersetting op ’n spesifieke plek begin het: water, vervoer, minerale of ’n hawe. Johannesburg het ontstaan omdat goud ontdek is; Durban en Kaapstad het gegroei omdat hulle hawens is.
- Dorpe ontstaan by kruispaaie: vervoer bring handel en mense. ’n Dorp aan ’n nasionale pad groei oor die verbygaande verkeer.
- ’n Myndorp groei om ’n myn; ’n markdorp is waar boere goedere koop en verkoop.
- ’n Dorp kwyn as sy hoofbedryf sluit; jong mense trek weg vir werk en studie.
Die vorm van nedersettings
| Patroon | Hoe dit lyk |
|---|---|
| Saamgetros | Geboue naby mekaar gegroepeer |
| Verspreid | Plaashuise ver uit mekaar |
| Lineêr | Huise in ’n lyn langs ’n pad of rivier |
Stede: probleme en beplanning
- Die sentrale sakegebied is die hart van die stad se sakebedrywighede; voorstede is woongebiede; fabrieke staan in ’n nywerheidsgebied.
- ’n Informele nedersetting word sonder formele beplanning opgerig; skoon water en sanitasie is die belangrikste diens vir ’n groeiende nedersetting.
- Stedelike verval: ’n gebied raak verwaarloos. Stedelike vernuwing: dit word herstel.
- Stedelike uitbreiding sluk plaasgrond in; ’n groen gordel om die stad keer dit.
- Mense bou soms op ’n vloedvlakte, want die grond is goedkoop en naby werk.
Die hoofdoel van stadsbeplanning is om groei ordelik te bestuur.
Onthou dit en toets jouself
- Liggingsfaktore verklaar waarom ’n nedersetting op ’n plek begin het: Johannesburg (goud), Durban en Kaapstad (hawens).
- Vorms: saamgetros (geboue naby mekaar), verspreid (plaashuise ver uit mekaar), lineêr (langs ’n pad).
- ’n Stad het ’n sentrale sakegebied, voorstede en ’n nywerheidsgebied; ’n markdorp is waar boere koop en verkoop.
- Stedelike verval is verwaarlosing; stedelike vernuwing herstel dit. Stedelike uitbreiding sluk plaasgrond in.
- ’n Groen gordel keer ongebreidelde uitbreiding; stadsbeplanning bestuur groei ordelik.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Saamgetros = ’n tros druiwe. Verspreid = sterre aan die hemel. Lineêr = krale aan ’n lyn langs die pad.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Nedersettings en waarom hulle groei- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 7 Sosiale Wetenskappe (Geografie). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.