Gletsers, verwering en erosie
Verwering, erosie en afsetting: hoe gletsers, riviere, wind en plante die land vorm. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Verwering
Verwering is wanneer rots afbreek waar dit lê.
| Fisiese verwering | Chemiese verwering |
|---|---|
| Die rots breek op, maar bly dieselfde rots | Die rots verander deur met water of sure te reageer |
| Vries-ontdooi: water in ’n kraak vries, sit uit en splits die rots | Kalksteen los stadig op in reënwater met ’n bietjie suur daarin |
| Afskilfering: buitenste lae skil af soos ’n ui | Yster in die rots roes in water en lug, en die rots verkrummel |
| Plantwortels groei in krake en druk die rots oop |
Erosie en afsetting
Erosie is wanneer water, wind of ys rots en grond wegdra. Afsetting is wanneer die materiaal weer neergelê word, soos ’n delta by ’n riviermond. Wind vorm sandduine in die woestyn.
- In die boloop sny ’n rivier ’n diep, nou V-vormige vallei.
- In die benedeloop is die vallei wyd, met meanders (groot draaie).
- ’n Donga is ’n diep sloot wat lopende water uitgesny het. Die grootste oorsaak: om die plantbedekking te verwyder.
Boere bestry erosie deur bome te plant en dwars oor die helling te werk, sodat die vrugbare bogrond nie wegspoel nie.
Gletsers
’n Gletser is ’n reuse ysmassa wat stadig beweeg, gewoonlik minder as ’n meter per dag. Dit vorm hoog in berge en by die pole, waar sneeu ophoop en tot ys saamgepers word. ’n Gletser kalwer ’n U-vormige vallei uit en laat rots en gruis agter: ’n moreen. Ys wat afbreek en dryf, is ’n ysberg. As die klimaat warmer word, smelt gletsers en trek terug.
Onthou dit en toets jouself
- Verwering breek rots af waar dit lê; erosie dra rots en grond weg; afsetting lê dit weer neer.
- Fisiese verwering: ys in krake (vries-ontdooi), afskilfering, plantwortels. Chemiese verwering: water of sure verander die rots.
- ’n Gletser is ’n stadig bewegende ysmassa wat U-vormige valleie uitkalwer en morene agterlaat.
- Riviere: ’n diep V-vallei in die boloop, wye vallei met meanders in die benedeloop, ’n delta by die mond.
- Kaal grond erodeer die vinnigste en vorm dongas; plant bome en werk dwars oor die helling.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Verwering = die rots verbrokkel waar dit lê. Erosie = die stukke ry weg. Afsetting = hulle sit af.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Gletsers, verwering en erosie- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 7 Sosiale Wetenskappe (Geografie). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.