Bewaring, water en bevolkingsgroei
Water bewaar in ’n droë land, vleilande en mariene reservate, en hoe die wêreld se bevolking oor 2 000 jaar gegroei het. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Water in ’n droë land
Suid-Afrika is waterskaars: ons reënval (omtrent 450 mm per jaar) is net omtrent die helfte van die wêreldgemiddelde (omtrent 860 mm), en byna al ons rivierwater word reeds gebruik. Landbou (besproeiing) gebruik die meeste water. Waterskaarste tref arm gemeenskappe die hardste, want hulle kan nie tenks of gekoopte water bekostig nie.
Wie gebruik ons water? Landbou omtrent 60%, dorpe en huishoudings omtrent 27%, en die res (omtrent 13%) kragstasies, myne, nywerhede, vee en bosbou. Sirkelgrafiek: landbou 60% van 360° = 216°; dorpe en huishoudings 27% van 360° ≈ 97°.
- Huishoudings: herstel lekke en stort korter.
- Boere: gebruik druppelbesproeiing eerder as om lande onder water te sit.
- Nywerhede: hergebruik en herwin water in die fabriek, en suiwer afvalwater voordat dit terug rivier toe gaan.
- ’n Ongesonde rivier: dooie visse, ’n slegte reuk en rommel.
- Uitheemse plante soos swartwattel langs riviere gebruik baie water en verdring ander plante.
Vleilande en die see
Vleilande filtreer water en verminder vloede, maar omtrent die helfte van Suid-Afrika se vleilande is al verlore of beskadig. ’n Opvanggebied is die grond wat in een rivier dreineer.
- Tsitsikamma in die Tuinroete is Afrika se oudste mariene beskermde gebied. In mariene reservate kan visse veilig teel en herstel.
- Ekotoerisme is reis wat die natuur beskerm en plaaslike mense help, met werk vir gidse en kokke.
- Oorbevissing van ’n spesie tot net ’n paar oorbly, is misbruik van ’n hulpbron.
- Vleilande verdwyn as hulle vir plase en huise drooggelê word, besoedel word, of as hul water weggeneem word.
- Gevallestudie: die iSimangaliso-vleilandpark om die St Lucia-meer in KwaZulu-Natal is ’n Wêrelderfenisgebied met seekoeie, krokodille en baie voëls. Dit ly as te veel water weggeneem word uit die riviere wat dit voed.
- Sorg vir ’n opvanggebied: hou plante op rivieroewers, verwyder uitheemse plante, moenie rommel of chemikalieë stort nie, en moenie in vleilande bou nie.
2 000 jaar se bevolkingsgroei
Die meeste van die geskiedenis het die wêreld se bevolking baie stadig gegroei: honger, vuil water en oorlog het die sterftesyfer hoog gehou. Omtrent 1800 was daar sowat 1 miljard mense. Dit het omtrent 125 jaar geneem om 2 miljard te word. Daarna het beter medisyne, meer kos en skoon water die groei versnel, en in 2022 het ons verby 8 miljard gegaan.
’n Grafiek wat amper plat is en dan steil opskiet, heet ’n J-kurwe.
- Oorlog verhoog sterftes en laat mense vlug.
- China se eenkindbeleid (1980–2015) het die meeste gesinne tot een kind beperk om bevolkingsgroei te vertraag. Dit het intussen geëindig, en gesinne mag nou tot drie kinders hê.
- Party gelowe moedig groot gesinne aan.
Onthou dit en toets jouself
- Suid-Afrika is waterskaars; landbou (besproeiing) gebruik die meeste water. Druppelbesproeiing spaar water.
- Vleilande filtreer water en verminder vloede; omtrent die helfte is al verlore of beskadig. Uitheemse plante soos swartwattel gebruik baie water.
- Tsitsikamma is Afrika se oudste mariene beskermde gebied; ekotoerisme beskerm die natuur en skep werk.
- Die wêreldbevolking het eeue lank stadig gegroei, omtrent 1 miljard teen 1800 bereik, en in 2022 verby 8 miljard gegaan: ’n J-kurwe.
- Beter medisyne, meer kos en skoon water het die groei ná 1800 versnel.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Die wêreld se bevolking lyk soos ’n hokkiestok (J-kurwe): lank plat, dan skielik steil op.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Bewaring, water en bevolkingsgroei- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 7 Sosiale Wetenskappe (Geografie). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.