Bevolking en gesondheid
Hoe gesondheid, kos en water die bevolking raak, en hoe die wêreld se bevolking so vinnig gegroei het. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Gesondheid en lewensverwagting
- Die babasterftesyfer is die aantal babas per 1 000 gebore wat nie een jaar oud word nie. ’n Hoë syfer verlaag die gemiddelde lewensverwagting.
- Lewensverwagting is dikwels hoër in stede, want daar is meer klinieke en skoon water.
- Sanitasie is die veilige hantering van riool en afvalwater; handewas verwyder kieme.
- Primêre gesondheidsorg is basiese sorg naby die huis, by ’n plaaslike kliniek. Mobiele klinieke ry na afgeleë dorpies.
Kos en water
- Wanvoeding: die liggaam kry nie die kos wat dit nodig het nie.
- ’n Hongersnood is ’n lang, ernstige kostekort. ’n Lang droogte laat oeste misluk en diere vrek.
- Voedselsekerheid beteken almal het altyd genoeg gesonde kos. Besproeiing, beter sade en goeie boerdery verhoog kosproduksie.
- Is jy nie seker of rivierwater veilig is nie? Kook dit. In ’n hittegolf: drink baie water en bly in die skaduwee.
Vuil lug van fabrieke en steenkoolkragstasies kan longe beskadig; padveiligheidsveldtogte soos Arrive Alive verlaag die sterftesyfer.
Waarom die bevolking so vinnig gegroei het
| Uitvinding of verandering | Effek |
|---|---|
| Saaimasjien (1700’s) | Sade in netjiese rye: meer kos |
| Wisselbou | ’n Ander gewas elke jaar: gesonder grond |
| Skoon pypwater en riole (1800’s) | Minder mense siek, minder sterftes |
| Verkoeling | Kos bly langer vars |
| Groen Revolusie (1950’s–60’s) | Nuwe sade, kunsmis en besproeiing: groter oeste |
Waar meisies opvoeding kry, het gesinne gewoonlik minder kinders. As die sterftesyfer skerp daal en die geboortesyfer hoog bly, groei die bevolking vinnig.
Siektes en die groei van die wêreldbevolking
- Siektes soos TB, malaria en diarree verhoog die sterftesyfer, veral waar daar min skoon water en klinieke is.
- Pandemies van die verlede: die Swart Dood (1347–1351) het omtrent een derde van Europa se mense gedood, en ’n pokke-epidemie aan die Kaap in 1713 het die Khoikhoi swaar getref. Die Spaanse griep (1918–1919) het wêreldwyd omtrent 50 miljoen mense gedood; in Suid-Afrika het omtrent 300 000 mense in net omtrent ses weke gesterf.
- Ook ekonomiese status, gesinsbehoeftes en -oortuigings, oorlog en regeringsbeleid (soos China se beleid van een kind per gesin) beïnvloed geboorte- en sterftesyfers.
| Jaar | Wêreldbevolking (omtrent) |
|---|---|
| 1 n.C. | 300 miljoen |
| 1800 | 1 miljard |
| 1927 | 2 miljard |
| 2022 | 8 miljard |
Op ’n lyngrafiek lyk die groei eers plat en skiet dan op: meer kos, beter sanitasie, inenting, ingemaakte en bevrore kos en beter gesondheidsorg het die sterftesyfer laat daal.
Onthou dit en toets jouself
- Babasterftesyfer: babas per 1 000 gebore wat nie een jaar oud word nie. Skoon water, gesonde kos en klinieke verlaag dit.
- Primêre gesondheidsorg is basiese sorg naby die huis; mobiele klinieke bereik afgeleë dorpies.
- Wanvoeding: die liggaam kry nie die kos wat dit nodig het nie; ’n hongersnood is ’n lang, ernstige kostekort.
- Voedselsekerheid: almal het altyd genoeg gesonde kos.
- Die bevolking het vinnig gegroei danksy beter medisyne, skoon water en meer kos (saaimasjien, wisselbou, die Groen Revolusie, verkoeling).
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Drie dinge wat lewens verleng: skoon water, genoeg kos, ’n kliniek naby.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Bevolking en gesondheid- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 7 Sosiale Wetenskappe (Geografie). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.