Rotsstrande en kus-ekosisteme
Die getysone, hoe rotsstranddiere aangepas is, seestrome en die beskerming van ons kus. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Lewe tussen die getye
Die gety verander omtrent elke ses uur, so diere in die getysone is ’n deel van die dag onder seewater en die res van die tyd in die son en wind. Hoe hoër op die strand ’n dier woon, hoe langer is dit uit die water. ’n Rotspoel is seewater wat by laagwater tussen die rotse vasgevang is; dit kan baie warm en sout word.
Aanpassings
| Dier of plant | Hoe dit oorleef |
|---|---|
| Klipmossel | Klou styf aan die rots as die gety uitgaan |
| Mossels | Groei dig saam om water te hou en golwe te weerstaan; filtreer kos |
| Eendemossels | Maak hul harde plate styf toe |
| Seester | Buisvoetjies; eet mossels |
| Seebamboes (kelp) | Groot bruin seewier: skuiling vir kreef, perlemoen, see-egels |
Seewier is die produsent in die rotsstrand se voedselweb.
Strome en beskerming
- Die koue Benguela-stroom se voedingstowwe voed klein seeplantjies, en so die hele weskus se lewe.
- Plastiek: diere sluk dit in of raak daarin verstrengel.
- Daar is ’n perk op hoeveel mossels jy mag pluk, sodat genoeg oorbly om te teel.
- Draai jy ’n klip in ’n rotspoel om, sit dit presies terug.
Rotsstrande is ook vir mense belangrik: vir visvang, toerisme en navorsing.
Onthou dit en toets jouself
- Die getysone lê tussen hoog- en laagwater; die gety kom omtrent twee keer per dag.
- Diere moet eers water en dan son en lug oorleef: ’n klipmossel klou styf, eendemossels maak hul plate toe.
- Mossels filtreer kos uit die water; ’n seester eet mossels en loop op klein buisvoetjies.
- Die koue Benguela-stroom (weskus) is vol voedingstowwe; die warm Agulhas-stroom vloei by die ooskus af.
- ’n Mariene beskermde gebied beperk visvang; neem nie te veel skulpvis nie.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Benguela = Bitter koud (weskus). Agulhas = Aangenaam warm (ooskus).
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Rotsstrande en kus-ekosisteme- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 6 Natuurwetenskappe en Tegnologie. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.