Energie-opwekking
Hoe kragstasies elektrisiteit opwek, hernubare bronne, en Suid-Afrika se energiekeuses. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Hoe ’n kragstasie werk
| Kragstasie | Wat die turbine draai |
|---|---|
| Steenkool | Stoom van water wat met steenkool verhit word |
| Wind | Die wind draai lemme |
| Hidro (by ’n dam) | Vallende water |
| Kernkrag (Koeberg) | Stoom van hitte uit uraan |
| Son (sonpanele) | Geen turbine nie: sonselle verander sonlig direk in elektrisiteit |
By ’n steenkoolkragstasie: steenkool brand → water kook → stoom draai die turbine → die turbine draai die kragopwekker (generator) → elektrisiteit gaan deur kabels na ons huise. Binne die kragopwekker draai magnete langs draadspoele, en dit maak die stroom.
Hernubaar of nie?
Lande moedig hernubare energie aan omdat dit nie opraak nie en minder besoedel. ’n Windplaas gee geen lugbesoedeling af nie. Suid-Afrika kry baie son die hele jaar, maar sonkrag werk nie snags nie. Ons verander net stadig, want bestaande kragstasies en werke hang van steenkool af.
Spaar en wees slim
- ’n Gloeidraadlamp maak meestal hitte in plaas van lig.
- Energiedoeltreffendheid beteken minder energie word vermors.
- ’n Af-netwerk-huis loop op sonpanele en batterye, sonder die nasionale netwerk.
- ’n Kragonderbreking is ernstig vir ’n hospitaal: lewensondersteunende toerusting het krag nodig.
Onthou dit en toets jouself
- Die meeste van Suid-Afrika se elektrisiteit kom van steenkool: steenkool maak stoom wat ’n turbine draai.
- Steenkool besoedel en raak op; koolstofdioksied dra die meeste by tot aardverwarming.
- Hernubaar: wind, son, water (hidro), getye, geotermies.
- Koeberg naby Kaapstad is ’n kernkragstasie; uraan is nie ’n fossielbrandstof nie.
- By elke omskakeling word ’n deel energie hitte; energie gaan ook in die netwerk verlore (transmissieverlies).
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Die meeste kragstasies het dieselfde hart: iets draai die turbine (stoom, wind of water). Sonpanele is anders: hulle verander sonlig direk in elektrisiteit, sonder ’n turbine.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Energie-opwekking- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 6 Natuurwetenskappe en Tegnologie. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.