Vasco da Gama en die seeroete na die Ooste
Vasco da Gama se reis na Indië, speserye, skeurbuik, moesonwinde en die gevolge van die seeroete. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Die reis
- Die kompas wys rigting; die astrolabium bepaal hoe ver noord of suid jy is.
- Da Gama se kaarte het die roete vir latere seevaarders makliker gemaak. ’n Ontdekkingsreisiger reis om nuwe plekke te leer ken.
- November 1497: by St Helenabaai het hy Khoikhoi ontmoet; eers het hulle handel gedryf, toe het ’n geveg uitgebreek.
- By Mosselbaai het sy manne met die Khoikhoi vir beeste handel gedryf.
- Kersfees 1497: hy het die ooskus Natal genoem (Portugees vir Kersfees).
- Hy het by Mosambiek, Mombasa en Malindi aangedoen; in Malindi het ’n plaaslike loods hom oor die Indiese Oseaan na Calicut gelei.
Gevolge
Die reise het die wêreld “kleiner gemaak”: verre plekke is deur handel verbind. Maar daar was ook geweld en die verlies van grond.
- Portugal het beheer oor ’n groot deel van die speseryhandel gekry en forte en handelsposte langs die kus van Afrika en Indië gebou.
- Die Portugese het Swahili-hawens soos Kilwa en Mombasa met geweld oorgeneem, en die ou Indiese Oseaan-handel is ontwrig.
- Later het die Nederlanders, Engelse en Franse ook dié roete gevaar. Die Kaap het ’n stilhouplek geword, en mettertyd het die Khoikhoi grond en beeste verloor.
Die VOC en die lewe op ’n skip
Die VOC (Verenigde Oos-Indiese Kompanjie) is in 1602 in Nederland gestig. Dit was ’n groot handelsmaatskappy wat skepe na Batavia (nou Jakarta in Indonesië) gestuur het om speserye te koop. ’n Reis het omtrent agt maande geduur. Omdat die Kaap halfpad lê, het die VOC in 1652 onder Jan van Riebeeck hier ’n verversingspos begin: vars water, groente en vleis vir die skepe.
- Mans en jong seuns het in klein, bedompige ruimtes geslaap, saam met rotte en luise.
- Kos: harde skeepsbeskuit, soutvleis en droë ertjies; die drinkwater in die vate het sleg geword.
- Sonder vars vrugte het baie skeurbuik gekry, en baie matrose het op see gesterf.
- Matrose het in skofte van vier uur (wagte) gewerk; die skeepsklok het elke halfuur gelui.
- Die reëls was streng en die strawwe hard.
Onthou dit en toets jouself
- Da Gama het vir Portugal in Julie 1497 uit Lissabon gevaar en Calicut (Indië) in Mei 1498 bereik, omtrent tien maande later. Die hele reis heen en terug het omtrent twee jaar geduur (1497–1499).
- Portugal wou speserye (peper, kaneel) koop sonder tussenhandelaars; speserye was duur omdat hulle deur baie handelaars ver gereis het.
- Skeurbuik kom van ’n gebrek aan vitamien C; storms, siekte en geen vars water was gevare.
- Plaaslike loodse wat die winde ken, het hulle oor die Indiese Oseaan gelei; ’n moeson verander rigting met die seisoene.
- Portugal het ryk geword en handelsposte en forte gebou; die ou landroetes het handel verloor.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
97 vertrek, 98 kom aan: Da Gama se reis spring van een jaar na die volgende.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Vasco da Gama en die seeroete na die Ooste- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 6 Sosiale Wetenskappe (Geskiedenis). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.