Ontdekkingsreisigers uit Europa
Europese ontdekkingsreisigers: hoekom hulle gevaar het, Dias en Da Gama, hul instrumente en die gevolge. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Op see
| Instrument of woord | Wat dit doen of is |
|---|---|
| Kompas | Wys die rigting |
| Astrolabium | Bepaal die breedtegraad (hoe ver noord of suid) |
| Sandloper | Meet tyd aan boord |
| Navigator | Beplan die roete; seevaarders het winde en strome leer gebruik |
| Skeepsjoernaal (log) | Die kaptein se aantekeninge: ’n primêre bron |
| Padrão | ’n Klippilaar met ’n kruis bo-op, deur Portugese ontdekkingsreisigers opgerig om plekke te merk en vir Portugal op te eis (Dias het een in 1488 by Kwaaihoek opgerig) |
Seelui het skeurbuik gekry weens ’n gebrek aan vars vrugte. Portugal het sy seekaarte geheim gehou sodat mededingers dit nie kon gebruik nie. Die Poskantoorboom in Mosselbaai is gebruik om briewe vir ander skepe te los. Christopher Columbus het in 1492 wes uit Spanje gevaar en Amerika bereik.
Gevolge
Inheemse mense se grond en leefwyse is ontwrig. Ons gebruik die woord “ontdek” versigtig, want mense het reeds daar gewoon.
Dias en die Khoikhoi, 1488
Dias het in 1487 uit Lissabon vertrek. In ’n storm het sy skepe om die suidpunt van Afrika geseil sonder om die land te sien. In Februarie 1488 het hulle by Mosselbaai geland om vars water te kry, en daar Khoikhoi-veewagters met hul beeste ontmoet. Niemand het die ander se taal verstaan nie. Toe die matrose water uit die fontein neem sonder om te vra, het die Khoikhoi hulle probeer wegjaag, en die ontmoeting het in ’n geveg geëindig.
Dias het tot naby die Groot-Visrivier geseil voordat sy moeë bemanning hom gedwing het om terug te draai. Op pad terug het hy die Kaap gesien en dit die Kaap van Storms genoem; die koning van Portugal het dit later die Kaap die Goeie Hoop genoem.
Waarom Europa nou kon verken
| Rede | Wat dit beteken |
|---|---|
| Godsdiens | Portugal wou die Christelike geloof na nuwe lande versprei |
| Handel en wins | Speserye, sy en goud koop sonder tussengangers |
| Roem en mag | Konings wou hul lande groot en ryk maak |
| Nuuskierigheid | Mense wou weet wat anderkant die lande en seë lê wat hulle ken |
| Duur landroetes | Speserye het oor land deur baie tussenhandelaars gekom: Arabiese en Venesiese handelaars, en ná 1453 ook die Ottomaanse Turke, wat Konstantinopel ingeneem het. Elkeen het die prys opgestoot. ’n Seeroete om Afrika sou Portugal direk laat koop |
| Nuwe kennis | Kaarte, wiskunde en sterrekunde; baie daarvan het uit die Arabiese wêreld gekom, soos die syfers 0 tot 9 (oorspronklik uit Indië) en beter astrolabiums |
| Uitvindings | Buskruit en die magnetiese kompas is in China uitgevind en het langs handelsroetes Europa bereik |
| Die karveel | ’n Klein, vinnige skip; sy driehoekige seil is by die Arabiese dhow oorgeneem, sodat dit skuins teen die wind in kon seil |
Die Renaissance het nuwe idees gebring, en baie daarvan het van elders gekom.
Onthou dit en toets jouself
- Europa wou ’n seeroete na die Ooste vir speserye en sy, sonder tussenhandelaars.
- Portugal was eerste; Prins Hendrik die Seevaarder het reise betaal; hulle het die karveel gebruik.
- Bartolomeu Dias het in 1488 by Mosselbaai geland, Khoikhoi-veewagters ontmoet en die Kaap die “Kaap van Storms” genoem.
- Vasco da Gama het die seeroete na Indië voltooi.
- Later, in 1652, het die Nederlanders (VOC) ’n verversingspos aan die Kaap begin, waar verbyvarende skepe vars water, groente en vleis kon kry. Die Portugese het nie aan die Kaap gevestig nie.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Dias = Draai om die Kaap (1488). Gama = Gaan tot by Indië (1498).
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Ontdekkingsreisigers uit Europa- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 6 Sosiale Wetenskappe (Geskiedenis). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.