Medisyne: kieme, entstowwe en moderne chirurgie
Die kiemteorie, entstowwe, antibiotika, moderne chirurgie, en holistiese en Westerse genesing. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Moderne hospitale
| Vordering | Wat dit beteken |
|---|---|
| Antiseptiese middels (Lister) | Kieme doodmaak sodat wonde nie geïnfekteer raak nie |
| Narkose | Die pasiënt voel nie pyn nie |
| Steriliseer | Al die kieme op instrumente doodmaak |
| Florence Nightingale | Higiëne en goeie verpleegsorg |
| Bloedoortapping | Behandel erge bloeding |
| Oorplanting (Barnard) | ’n Orgaan word met ’n skenker s’n vervang |
| Sleutelgatchirurgie | Opereer deur baie klein snye |
Die Pad na Gesondheid-boekie van die kliniek hou ’n baba se groei en inentings by. Roetine-inentings is ’n groot sukses; handewas met seep keer dat baie kieme versprei. Wetenskaplikes bly navorsing doen, want kieme verander en nuwe siektes verskyn.
Westers en holisties
- Westerse medisyne soek die fisiese oorsaak met toetse en bewys met navorsing dat ’n behandeling werk. Tradisionele genesers werk dikwels holisties.
- Lindiwe se gebreekte arm word gespalk, en ’n berader help met haar vrees: Westerse en holistiese sorg saam.
- ’n Geneser stuur ’n erg beseerde pasiënt na ’n kliniek; as genesers en verpleegsters saam oplei, weet hulle wanneer om te verwys. Albei kan help, op verskillende maniere.
Vier ontdekkings teen aansteeklike siektes
| Wie | Wat | Wanneer |
|---|---|---|
| Edward Jenner (Engeland) | Entstof teen pokke: hy het opgemerk dat melkmeisies wat koeipokke gehad het, nie pokke kry nie | 1796; pokke is teen 1980 van die aarde uitgeroei |
| Louis Pasteur (Frankryk) | Het bewys dat kieme kos laat bederf en siektes veroorsaak; pasteurisering | 1860’s |
| Robert Koch (Duitsland) | Het die kiem gevind wat TB (tuberkulose) veroorsaak | 1882 |
| Alexander Fleming (Skotland) | Het penisillien, die eerste antibiotikum, in ’n skimmel ontdek | 1928 |
Gevallestudie: die eerste hartoorplanting
Op 3 Desember 1967 het dr. Christiaan Barnard en sy span in die Groote Schuur-hospitaal in Kaapstad die wêreld se eerste hartoorplanting van mens tot mens gedoen. Die pasiënt, Louis Washkansky, het ’n skenkerhart gekry en nog 18 dae geleef. Die volgende pasiënt, Philip Blaiberg, het meer as ’n jaar en ’n half geleef.
| Ontdekking | Hoe dit gehelp het |
|---|---|
| Narkose (1840’s) | Die pasiënt slaap en voel niks |
| Antiseptiese middels en sterilisering (Lister, 1860’s) | Keer infeksie ná die operasie |
| X-strale (Röntgen, 1895) | Dokters kan binne die liggaam sien |
| Bloedgroepe (1901) en bloedoortappings | Bloed kan veilig aan ’n pasiënt gegee word |
| Die hart-longmasjien (1950’s) | Hou die bloed aan die vloei terwyl die hart stilstaan |
Onthou dit en toets jouself
- Die kiemteorie: klein lewende kieme veroorsaak siekte; Pasteur (Frankryk) en Koch (Duitsland) het dit help bewys.
- Pasteurisering verhit melk om skadelike kieme dood te maak; Koch het gewys elke siekte het sy eie kiem, en in 1882 die kiem gevind wat TB veroorsaak.
- Jenner (Engeland) se entstof teen pokke (1796), met die idee van koeie en melkmeisies; Fleming (Skotland) se penisillien (1928), die eerste antibiotikum.
- Antibiotika-weerstand: medisyne maak bakterieë nie meer dood nie.
- Holisties (Grieks: “geheel”): die hele mens genees: dieet, slaap en gevoelens ook.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Vier helde, vier lande: Pasteur (Frankryk), Koch (Duitsland), Jenner (Engeland), Fleming (Skotland).
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Medisyne: kieme, entstowwe en moderne chirurgie- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 6 Sosiale Wetenskappe (Geskiedenis). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.