Waarom mense op sekere plekke woon
Waarom mense op sekere plekke woon, landelik en stedelik, en wat verstedeliking is. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Waarom mense hier woon
- Water: almal het water nodig, daarom het vroeë nedersettings naby riviere gevorm.
- Vervoer: dorpe groei by kruispaaie en spoorlyne, want vervoer bring handel.
- Rivieroorgange: reisigers het die rivier daar oorgesteek.
- Werk: ’n dorp naby ’n myn groei vinnig. Kimberley het om ’n diamantmyn gegroei; goud het mense na Gauteng, ver in die binneland, getrek.
Dig of yl bevolk
Bevolkingsverspreiding is hoe mense oor ’n gebied versprei is: waar baie en waar min mense woon. ’n Verspreidingskaart wys dit met kolle of kleure. Bevolkingsdigtheid is die aantal mense per vierkante kilometer. ’n Dig bevolkte gebied het baie mense op ’n klein gebied, soos Gauteng. ’n Yl bevolkte gebied het min mense oor ’n groot gebied, soos die droë Noord-Kaap en woestyne.
| Landelik | Stedelik | |
|---|---|---|
| Mense | Min en ver uit mekaar | Baie, naby mekaar |
| Werk | Boerdery, visvang, bosbou | Fabrieke, winkels, kantore |
| Dienste | Min | Hospitale, universiteite, winkelsentrums |
Verstedeliking
Verstedeliking is wanneer mense van die platteland na stede trek. Hulle soek werk en dienste. As ’n stad te vinnig groei, kom daar druk op behuising, en informele nedersettings groei sonder beplanning. ’n Plattelandse dorp waar jong mense wegtrek, krimp stadig.
- ’n Voorstad is ’n woongebied buite die middestad.
- ’n Satellietdorp is ’n kleiner dorp langs ’n groot stad.
- ’n Metropool is ’n baie groot stad met miljoene mense; ’n hoofstad is waar die regering sit. Suid-Afrika het drie: Pretoria (regering), Kaapstad (Parlement) en Bloemfontein (Hoogste Hof van Appèl).
- Emigrasie is wanneer mense na ’n ander land trek.
- Stootfaktore dryf mense van die platteland weg: min werk, droogte en swak oeste, en min skole, klinieke en dienste.
- Trekfaktore lok mense na die stede: werk, beter skole en hospitale, elektrisiteit en water, en vermaak.
Wat bepaal waar mense woon?
- Klimaat en plantegroei: mense verkies plekke met genoeg reën en goeie grond.
- Natuurlike kenmerke: riviere, hawens en plat grond maak bou en vervoer makliker.
- Hulpbronne en werk: myndorpe (Kimberley, Rustenburg), vissersdorpe (Lambertsbaai, Gansbaai) en handelsdorpe by hawens.
- Wette: in die verlede het apartheidswette bepaal waar mense van verskillende rasse mog woon. Vandag mag almal self kies waar hulle woon.
| Provinsie | Mense (Sensus 2022) en digtheid |
|---|---|
| Gauteng | Omtrent 15,1 miljoen; omtrent 830 mense per km². Die meeste mense en die digste bevolk, al is dit die kleinste provinsie |
| KwaZulu-Natal | Omtrent 12,4 miljoen; omtrent 130 mense per km². Die tweede meeste mense |
| Wes-Kaap | Omtrent 7,4 miljoen; omtrent 57 mense per km² |
| Oos-Kaap | Omtrent 7,2 miljoen; omtrent 43 mense per km² |
| Limpopo | Omtrent 6,6 miljoen; omtrent 52 mense per km² |
| Mpumalanga | Omtrent 5,1 miljoen; omtrent 67 mense per km² |
| Noordwes | Omtrent 3,8 miljoen; omtrent 36 mense per km² |
| Vrystaat | Omtrent 3,0 miljoen; omtrent 23 mense per km² |
| Noord-Kaap | Omtrent 1,4 miljoen; minder as 4 mense per km². Die minste mense en die ylste bevolk, al is dit die grootste provinsie |
| Suid-Afrika | Omtrent 62 miljoen; omtrent 51 mense per km² |
Op ’n staafgrafiek van die provinsies het die hoogste staaf die meeste mense. Maar die meeste mense beteken nie altyd die digste bevolk nie: Mpumalanga het minder mense as die Wes-Kaap, maar is digter bevolk, want dit is kleiner.
Onthou dit en toets jouself
- Vroeë nedersettings het naby water gevorm; dorpe groei ook by kruispaaie, spoorlyne, rivieroorgange en myne.
- Dig bevolk: baie mense op ’n klein gebied (Gauteng). Yl bevolk: min mense op ’n groot gebied (Noord-Kaap).
- Landelik: boerdery, visvang en bosbou. Stedelik: fabrieke, winkels en kantore.
- Verstedeliking is mense wat na stede trek, op soek na werk en dienste; dit plaas druk op behuising.
- ’n Metropool het miljoene mense; ’n satellietdorp lê langs ’n groot stad; ’n informele nedersetting het sonder beplanning gegroei.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Dig bevolk = mense dig op mekaar. Yl bevolk = mense yl versprei.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Waarom mense op sekere plekke woon- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 6 Sosiale Wetenskappe (Geografie). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.