Voedselkettings en voedselwebbe
Hoe voedselkettings ’n voedselweb vorm, en wat gebeur as die balans versteur word. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Van ketting tot web
- Produsente (groen plante) maak hul eie kos met energie uit sonlig.
- Verbruikers is diere wat ander lewende dinge eet om energie te kry.
- ’n Herbivoor (planteter) eet net plante, soos ’n sebra of ’n sprinkaan. ’n Karnivoor (vleiseter) eet net ander diere, soos ’n leeu of ’n slang. ’n Omnivoor (alleseter) eet plante én diere, soos ’n bobbejaan of ’n mens.
- ’n Voedselketting begin altyd by ’n produsent. Elke pyltjie wys van die kos na die dier wat dit eet: gras → sprinkaan → padda → slang.
In die regte natuur eet ’n dier meer as een ding, en meer as een dier eet hom. As jy al die kettings saamteken, kry jy ’n voedselweb. Die vlak waarop ’n organisme in die web is, heet sy trofiese vlak.
As die balans versteur word
- As al die plante doodgaan, ly die planteters eerste.
- As ’n roofdier verdwyn, word daar te veel prooidiere, en die hele web raak skeef.
- Te veel jag of ’n nuwe spesie wat ingebring word, kan die balans versteur.
- Gif bou op en word erger hoër op in die web.
Hoe meer soorte (biodiversiteit), hoe sterker die web.
Aasdiere en ontbinders
’n Aasdier, soos ’n aasvoël, eet diere wat reeds dood is. Ontbinders (afbrekers) soos bakterieë in die grond breek die res af en gee voedingstowwe terug. Die drakrag van ’n ekosisteem is hoeveel diere dit kan onderhou.
Onthou dit en toets jouself
- ’n Voedselweb is baie voedselkettings wat aan mekaar gekoppel is.
- Die pyltjie wys van die kos na die dier wat dit eet: dit wys die rigting waarin die energie beweeg. Al die energie kom eerste van die Son, maar ’n voedselketting begin altyd by ’n produsent (’n groen plant).
- Plante (en alge in water) is produsente; ’n toproofdier is bo-aan die web.
- Net omtrent ’n tiende van die energie gaan na die volgende vlak: daarom is daar minder roofdiere as prooi.
- Ontbinders (bakterieë, swamme) breek dooie materiaal af; sonder hulle stapel dit op en word die grond arm.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Die pyltjie wys waarheen die kos-energie gaan, nie wie jag nie. Elke stap op: net omtrent ’n tiende gaan saam.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Voedselkettings en voedselwebbe- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 5 Natuurwetenskappe en Tegnologie. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.