Materiale versterk en verwerk
Hoe ons materiale sterker maak, en die eienskappe van metale en nie-metale. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Sterker maak
- Vou: ’n konsertina-papier dra baie meer.
- Golf: ’n dak se golfplate is styf.
- Rol: ’n hol buis is stywer, want die materiaal sit verder van die middel.
- Draai: dun drade saam gedraai word ’n sterk tou.
- Lamineer: houtlae kruis-kruis vasgeplak is sterker.
- Kombineer: staal in beton maak ’n brug sterk.
’n Blik het ronde kante: die ronde vorm versprei die druk eweredig.
Metale en nie-metale
| Metale | Nie-metale |
|---|---|
| Blink | Dof |
| Gelei hitte en elektrisiteit goed | Gelei swak (goeie isolators) |
| Smeebaar; kan in draad getrek word (rekbaar) | Dikwels bros of buigsaam |
| Koper, yster, aluminium | Plastiek, hout, glas |
Potte is van metaal, want metaal gelei hitte na die kos; die handvatsel is van plastiek of hout, want dit gelei hitte swak. Yster en staal (ook nikkel) word deur ’n magneet aangetrek; koper en aluminium nie.
Die regte keuse
- Vra eers: wat moet die produk doen?
- Vliegtuie gebruik ligte materiale: minder gewig, minder brandstof.
- Verf ’n ysterhek sodat dit nie roes nie. Yster en staal roes as hulle aan water én lug (suurstof) blootgestel word. Roes is ’n afskilferende bruin laag wat die metaal swak maak. Keer roes deur water en lug weg te hou: verf, olie of ghries, ’n plastiekbedekking of ’n sinklaag (galvaniseer).
- ’n Goeie hitte-isolator vang baie klein lugsakkies vas.
- Herwinbaar: dit kan weer verwerk en gebruik word.
Waar metale vandaan kom en waarvoor ons hulle gebruik
Metale word uit die aarde gemyn. Hulle is smeebaar (jy kan hulle in vorm klop) en rekbaar (jy kan dun drade maak), en die meeste smelt eers by baie hoë temperature.
| Metaal | Gebruik |
|---|---|
| Koper | Elektriese draad |
| Yster en staal | Brûe, geboue, motors, spykers |
| Aluminium | Kastrolle, blikkies, dakplate |
| Goud en silwer | Juwele en munte |
Net yster (en staal) roes. Ander metale, soos silwer en koper, verdof: hulle word dof en donker, maar jy kan hulle weer blink poets.
Onthou dit en toets jouself
- Maak papier sterker sonder om iets by te voeg: vou dit soos ’n konsertina.
- ’n Saamgestelde materiaal is van twee of meer materiale: beton met staal in.
- Golfplate is styf weens hul golwe; ’n buis is stywer as ’n soliede staaf van dieselfde massa.
- Metale is blink en gelei hitte goed; nie-metale is dof en gelei swak.
- Smeebaar: kan in vorms gehamer word. Bros: breek sonder om eers te buig.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Papier sterker sonder ekstra: Vou, Golf, Rol, Draai. En metale: blink, gelei, smee.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Materiale versterk en verwerk- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 5 Natuurwetenskappe en Tegnologie. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.