Liggaamsfossiele, spoorfossiele en Suid-Afrikaanse fossiele
Liggaams- en spoorfossiele, hoe fossiele vorm, en Suid-Afrika se beroemde fossiele. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Twee soorte fossiele
| Liggaamsfossiel | Spoorfossiel |
|---|---|
| Werklike oorblyfsels | ’n Teken dat die dier daar was |
| ’n Haaitand in kalksteen | ’n Dinosourus-voetspoor |
| ’n Skedel, ’n skulp, versteende hout | ’n Gat of gang wat ’n dier gegrawe het |
’n Hoenderbeen van gisteraand is nie ’n fossiel nie: fossiele is baie, baie oud. In rotslae lê ’n fossiel in ’n laer laag gewoonlik ouer.
Wat fossiele ons vertel
- Tande wys watter kos die dier geëet het.
- ’n Spoor van voetspore wys hoe groot die dier was en hoe vinnig dit beweeg het.
- By Golden Gate is van die oudste dinosouruseiers met klein embrio’s gevind: daardie dinosourusse het daar neste gemaak en eiers gelê.
Suid-Afrika se fossielskatte
| Fossiel | Waar |
|---|---|
| Mrs Ples (skedel) | Sterkfontein-grotte, Wieg van die Mensdom, Gauteng |
| Homo naledi (2013) | ’n Grot in die Wieg van die Mensdom |
| Taung-kind | Noordwes |
| Massospondylus (plantetende dinosourus) | Golden Gate Hoogland Nasionale Park |
| Ou reptiele en dinosourusse | Die Karoo se rotse |
| Selakant (’n ‘lewende fossiel’) | Gevang naby Oos-Londen in 1938 |
Suid-Afrika se fossiele is belangrik, want hulle help wetenskaplikes verstaan hoe lewe op Aarde, en die vroeë mens, oor miljoene jare ontwikkel het. Die Wieg van die Mensdom is ’n Wêrelderfenisgebied. Raymond Dart het die Taung-kind se skedel (gevind in 1924) beskryf; Robert Broom en John Robinson het Mrs Ples in 1947 by Sterkfontein gevind.
Die selakant heet ’n lewende fossiel, want dit het in miljoene jare amper nie verander nie.
Hoe ’n fossiel vorm
- ’n Plant of dier word vinnig deur modder of sand bedek, gewoonlik onder water.
- Die sagte dele vrot weg; die harde dele (bene, tande, skulpe, hout) bly agter.
- Oor miljoene jare sak al hoe meer lae bo-op en druk die onderste lae saam tot sedimentêre gesteente.
- Minerale in die water vervang stadig die harde dele, sodat hulle in klip verander.
- Baie later slyt erosie die rots weg, en die fossiel kom bloot.
Onthou dit en toets jouself
- ’n Liggaamsfossiel is werklike oorblyfsels (bene, tande, skulpe); ’n spoorfossiel is ’n teken dat dit daar was (’n voetspoor).
- ’n Paleontoloog bestudeer fossiele met klein borsels en beitels.
- Harde dele word die maklikste fossiele; sagte dele vrot gou. Vinnig begrawe = beter kans.
- Die Wieg van die Mensdom (Gauteng): Mrs Ples, Homo naledi. Die Taung-kind: Noordwes.
- Fossiele word deur die wet beskerm: neem dit nooit huis toe nie.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Liggaam = die dier se lyf self. Spoor = die dier se spoor (voetspore, gate).
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Liggaamsfossiele, spoorfossiele en Suid-Afrikaanse fossiele- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 5 Natuurwetenskappe en Tegnologie. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.