Lewensiklusse
Die stadiums van geboorte tot volwassenheid by insekte, paddas, voëls, soogdiere en plante. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Volledige metamorfose
Die ruspe eet en groei die meeste. In die papie verander dit heeltemal in ’n skoenlapper. ’n Mot gaan net so: eier, ruspe, kokon, mot.
Paddas, voëls en soogdiere
- ’n Hoender se siklus begin met ’n eier wat uitgebroei (warm gehou) word tot dit uitkom.
- Soogdiere, soos ’n kat, kry lewendige kleintjies en voed hulle met melk; daar is geen eierstadium nie.
- ’n Hond se lewensiklus: ’n hondjie word lewend gebore → drink sy ma se melk en groei → jong hond → volwasse hond wat self kleintjies kan kry.
- Muskiete se larwes groei in staande water: maak bakke leeg om hulle te keer.
Plante en die volgende geslag
Die blom maak sade ná bestuiwing. Saadverspreiding gee nuwe plante plek en lig. Baie diere lê baie eiers, want die meeste kleintjies oorleef nie: roofdiere, droogte en habitatverlies maak die lewe kort. Elke geslag maak die volgende, en so bly die spesie voortbestaan.
’n Blomplant se lewensiklus: saad → ontkiem (het water, lug en warmte nodig) → saailing → volwasse plant → blomme → bestuiwing → vrugte met sade → sade word versprei → nuwe plante.
Ouers sorg vir hul kleintjies
- Baie diere sorg vir hul kleintjies sodat hulle kan groei: voëls voer hul kuikens, ’n koei gee haar kalf melk, en ’n leeuwyfie leer haar welpies jag.
- ’n Lewensiklus wys hoe een geslag die volgende geslag voortbring, sodat die soort aanhou bestaan.
Onthou dit en toets jouself
- ’n Lewensiklus is die stadiums van geboorte tot die dier self kleintjies kry.
- Skoenlapper: eier → larwe (ruspe) → papie → volwassene. Die groot verandering heet metamorfose.
- Padda: eiers → paddavis → klein paddatjie → padda; die paddavis asem eers met kieue.
- ’n Sprinkaan het geen papie nie: ’n nimf lyk soos ’n klein volwassene en vervel om te groei.
- Plant: saad → saailing → volwasse plant → blom en nuwe sade. ’n Saad ontkiem met water, lug en warmte.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Skoenlapper: E-L-P-V: “Elke Lekker Pannekoek Verdwyn.” (Eier, Larwe, Papie, Volwassene)
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Lewensiklusse- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 5 Natuurwetenskappe en Tegnologie. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.