Elektrisiteitsvoorsiening en die Aarde se beweging
Hoe elektrisiteit opgewek word en jou huis bereik, inset- en uitsetenergie, en die Aarde se beweging. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Van kragstasie tot huis
Hidrokrag is hernubaar en maak geen rook of besoedeling nie. ’n Battery stoor chemiese energie.
Inset en uitset
| Toestel | Inset | Nuttige uitset | Vermors |
|---|---|---|---|
| Gloeilamp | Elektries | Lig | Hitte |
| LED-lamp | Elektries | Lig | Baie min hitte |
’n Ondersoek beantwoord ’n vraag. Hou alles dieselfde behalwe een ding, sodat jy weet wat die verskil veroorsaak het.
Die Aarde beweeg
- Die Aarde se as is die denkbeeldige lyn waarom dit draai.
- Die as is skuins: as die suidelike halfrond na die Son leun, is dit hier somer en in Europa winter.
- As die as regop was, sou daar amper geen seisoene wees nie.
Die pad van die elektrisiteit
- Die kragstasie wek elektrisiteit op, gewoonlik met steenkool.
- Hoë kragmaste dra die kabels oor lang afstande.
- By ’n substasie word die krag veiliger gemaak vir ons huise.
- Dit gaan deur die elektrisiteitskas en die bedrading na die kragpunte in die muur.
- Jy prop ’n toestel in, en dit werk.
Die stroom vloei in ’n baan na ons huise en terug na die kragstasie.
In ’n steenkoolkragstasie word steenkool verbrand om water te kook. Die stoom draai ’n turbine, en die turbine draai ’n kragopwekker wat elektrisiteit maak. Die meeste van Suid-Afrika se elektrisiteit kom van Eskom se steenkoolkragstasies.
Onwettige aansluitings (drade wat sonder toestemming aan die kragtoevoer gekoppel is) is baie gevaarlik: hulle veroorsaak elektriese skokke en brande. Raak nooit daaraan nie.
Onthou dit en toets jouself
- By ’n kragstasie word elektrisiteit opgewek; by hidro-elektrisiteit draai vallende water die turbine.
- Elektrisiteit reis deur kraglyne en transformators; ’n transformator verander die spanning.
- Hoë spanning oor lang afstande: minder energie gaan onderweg verlore.
- Insetenergie gaan in ’n toestel in; uitsetenergie kom uit. ’n LED-lamp mors die minste.
- Rotasie (24 uur, om die as) gee dag en nag; omwenteling (365 dae, om die Son) gee die jaar.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Rotasie = Rondtol op die plek (dag en nag). Omwenteling = Omloop om die Son (die jaar).
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Elektrisiteitsvoorsiening en die Aarde se beweging- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 5 Natuurwetenskappe en Tegnologie. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.