Diere, skelette en aanpassings
Geraamtes binne en buite, wat ’n skelet doen, en hoe diere by hul habitat aangepas is. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Binne of buite?
| Endoskelet (binne) | Eksoskelet (buite) | |
|---|---|---|
| Wie het dit? | Gewerweldes: mens, kat, vis | Kewers, spinnekoppe, krappe |
| Groei | Groei saam met die dier | Moet afgewerp word, want dit rek nie |
’n Haai se skelet is van kraakbeen, nie been nie. ’n Skilpad se harde dop beskerm hom teen roofdiere.
Aanpassings
| Dier | Aanpassing |
|---|---|
| Voël | Hol bene: lig genoeg om te vlieg |
| Woestynjakkals | Groot ore om hitte kwyt te raak |
| Kameelperd | Lang nek om hoë blare te bereik |
| Roofvoël | Skerp kloue en ’n krom bek |
| Vlermuis | Eggolokasie om in die donker te jag |
| Mol | Klein ogies: woon in die donker |
| Vis | Swemblaas om op ’n diepte te bly dryf |
Warm- en koudbloedig
Soogdiere en voëls is warmbloedig: hul liggaam hou self warm. ’n Akkedis is koudbloedig: dit bak soggens in die son om warm te word. In ’n baie koue habitat help ’n dik laag vet of pels.
Diere met en sonder bene
| Groep | Voorbeelde |
|---|---|
| Ongewerwelde diere (geen ruggraat nie) | Wurms, duisendpote, insekte, spinnekoppe, skerpioene, krappe; party het ’n harde dop |
| Gewerwelde diere (met ’n ruggraat) | Visse, amfibieë (paddas en skurwepaddas), reptiele, voëls en soogdiere, ook mense |
| Deel van die geraamte | Werk |
|---|---|
| Skedel | Beskerm die brein |
| Ruggraat (werwels) | Beskerm die rugmurg |
| Ribbes | Beskerm die hart en longe |
| Skouerblaaie, arms, bene, heupbene | Vir beweging |
Nie alle diere het ledemate nie: ’n vis en ’n slang het geen arms of bene nie. ’n Krap se harde dop is ’n dopstruktuur; ’n gewerwelde geraamte is ’n raamstruktuur.
Onthou dit en toets jouself
- ’n Skelet ondersteun en beskerm die liggaam en help met beweging.
- Die skedel beskerm die brein; die ribbekas die hart en longe.
- Gewerweldes het ’n skelet binne-in; insekte en spinnekoppe het ’n eksoskelet buite-op.
- Spiere trek aan bene om beweging te maak. Bene bevat baie kalsium, wat hulle hard en sterk maak.
- ’n Aanpassing help ’n dier oorleef: hol bene vir vlieg, groot ore om hitte kwyt te raak.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Endo = binne (ons bene), ekso = buite (die kewer se harnas). Die skedel is die brein se helm, die ribbes die hart se hok.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Diere, skelette en aanpassings- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 5 Natuurwetenskappe en Tegnologie. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.