Omgewingsgesondheid
Omgewingsgesondheid: afval, skoon water, besoedeling en slim watergebruik. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Afval en besoedeling
- ’n Glasfles vir potlode is hergebruik; herwinning maak van afval nuwe produkte.
- Rommel spoel in riviere en die see; seediere vreet plastiek of raak vas daarin. Hou riviere skoon: mense en diere gebruik die water.
- Gooi nooit verf of olie in die drein nie. Fabrieksrook is lugbesoedeling en veroorsaak asemhalingsprobleme.
- Steenkool besoedel as dit verbrand; sonkrag is hernubaar. Energie spaar beteken minder elektrisiteit gebruik.
Waterwys
| Situasie | Waterwyse keuse |
|---|---|
| Stort | ’n Kort stort van vier minute |
| Tuin natlei | Vroegoggend of saans |
| Wasmasjien | Net met ’n vol lading |
| Die bakkie was | ’n Emmer en spons, nie ’n tuinslang nie |
| Koue water drink | Hou ’n beker water in die yskas eerder as om die kraan te laat loop totdat die water koud is |
Stede stel soms waterbeperkings in om water deur ’n droogte te laat hou. ’n Skool kan sy omgewing gesonder maak deur afval te skei en bome te plant.
Water is ’n basiese behoefte: ons het dit nodig om te drink, kos te maak, te was, skoon te bly en kos te kweek, en die Grondwet gee almal die reg op genoeg water. Beskerm die watergehalte: gooi nooit rommel, chemikalieë of olie in riviere of dreine nie, hou toilette en diere weg van waterbronne, en hou gestoorde water toegemaak. Weet jy nie of water veilig is nie? Kook dit vir minstens een minuut voor jy dit drink.
Plaaslike gesondheidsprobleme
| Siekte | Oorsaak, tekens en wat om te doen |
|---|---|
| TB (tuberkulose) | Bakterie wat deur die lug versprei. Hoes langer as twee weke, koors, nagsweet, gewigsverlies en moegheid. Die kliniek toets en behandel TB gratis; drink die pille elke dag vir die hele behandeling (minstens 6 maande), selfs as jy beter voel. Voorkom dit: bedek jou mond as jy hoes, maak vensters oop vir vars lug, en babas kry die BCG-entstof by geboorte. |
| Diarree | Kieme in vuil water of kos. Baie waterige stoelgang; die liggaam verloor water. Drink baie skoon water of ’n suiker-en-soutoplossing: 1 liter skoon (gekookte en afgekoelde) water + 8 gelyk teelepels suiker + ½ gelyk teelepel sout, in klein slukkies. Gaan kliniek toe as dit nie ophou nie. Voorkom dit: was hande met seep ná die toilet en voor jy eet, en drink veilige water. |
| Malaria | ’n Klein parasiet wat ’n besmette muskiet oordra wanneer dit steek. Dit kom voor in warm, laagliggende streke: Limpopo, Mpumalanga (die Laeveld) en Noord-KwaZulu-Natal. Koors, koue rillings, sweet, hoofpyn en lyfseer. Voorkom dit met muskietnette, muskietmiddels, lang moue saans en deur staande water weg te gooi waar muskiete broei; die kliniek gee medisyne. Dit versprei nie van mens tot mens nie. |
| Masels | Virus wat baie maklik deur die lug versprei as ’n besmette persoon hoes of nies. Koors, loopneus, hoes, rooi waterige oë, dan ’n rooi, vlekkerige uitslag wat op die gesig begin en afwaarts oor die lyf versprei. Babas kry die gratis maselsentstof (entstof) by die kliniek op 6 maande en 12 maande. |
Skoon water, handewas en entstof voorkom baie van hierdie siektes.
Onthou dit en toets jouself
- Omgewingsgesondheid: hoe die omgewing ons gesondheid raak. Vuil water gee maagsiektes.
- Afval stapel op: rotte en vlieë. ’n Dorp se afval gaan na ’n stortingsterrein.
- Bioafbreekbaar: materiaal wat vanself in die natuur afbreek.
- Gryswater is gebruikte waswater wat plante kan natlei; ’n tenk onder die geut vang reënwater.
- Inheemse plante (aalwyne, vygies) het minder water nodig.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Gryswater is nie vuil nie, net gebruik: gee dit vir die plante.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Omgewingsgesondheid- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 5 Lewensvaardighede. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.