Die eerste boere
Die eerste boere: gewasse, vee, yster, dorpe, oorskot en handel. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Die boeredorp
- Dorpe naby riviere vir water en weiding; ’n permanente dorp is ’n nedersetting.
- Hutte van pale, modder en gras. Graan is met twee maalklippe tot meel gemaal; kleipotte het water gehou.
- Beeste was ’n teken van rykdom: kos, velle en status. Yster is in ’n oond gesmelt.
- Nadeel: brandhout naby het opgeraak.
Hoe ons weet
Argeoloë grawe dorpe op en vind potte en ystergereedskap. Handel het begin toe groepe geruil het wat hulle gehad het.
Wanneer hulle gekom het, en hoe hulle saamgewerk het
- Die eerste landbouers, wat Bantoetale gepraat het, het omtrent 2 000 tot 1 700 jaar gelede in Suider-Afrika aangekom.
- Waar en hoekom: hulle het hoofsaaklik in die natter oostelike helfte van die land gevestig (vandag se Limpopo, Mpumalanga, KwaZulu-Natal en Oos-Kaap), want somerreën, vrugbare grond, weiding, water en hout het boerdery moontlik gemaak. Die droë weste is aan jagter-versamelaars en veewagters oorgelaat.
- Houding teenoor grond: grond het aan die hele gemeenskap behoort en kon nie gekoop of verkoop word nie (gemeenskaplike grondbesit). Die hoofman het aan elke gesin grond gegee om op te woon en te bewerk.
- Hulle het met die Khoisan saamgeleef. Die klikklanke in Nguni-tale soos isiXhosa en isiZulu kom van die Khoisan-tale af.
- Goeie leiers het vreemdelinge aanvaar en in die gemeenskap opgeneem.
- ’n Kultuur van samewerking: bure het in werkgroepe saam mekaar se lande met ysterskoffels bewerk in die ploegseisoen (plantseisoen), en ’n nuwe gesin kon ’n kalf of twee leen om ’n trop te begin.
Onthou dit en toets jouself
- Die grootste verandering: mense kon op een plek bly.
- Vee: beeste, skape en bokke; gewasse: sorghum en giers (mielies het later uit Amerika gekom).
- Hulle het yster leer gebruik: ’n ysterskoffel is sterker en hou langer as klip. Dit was die Ystertydperk.
- ’n Oorskot is ekstra kos; dit is gebêre en verhandel (yster en sout).
- Spesialisering: mense doen verskillende werk, soos pottebakkers en smede.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Boere het ’n spens: oorskot gebêre, so hulle kon bly. Jagters het ’n pad.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Die eerste boere- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 5 Sosiale Wetenskappe (Geskiedenis). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.