Steenkool, gebruike van minerale en myndorpe
Hoe steenkool gevorm het, waarvoor ons minerale gebruik, en hoe myndorpe ontstaan en groei. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Hoe steenkool gevorm het
- Miljoene jare gelede het digte plante in warm moerasse gegroei.
- Omgevalle plante het in die modder gesink en is onder lae sand en modder begrawe.
- Die gewig van die lae bo-op het hulle saamgepers, en die hitte in die aarde het hulle oor miljoene jare stadig in steenkool verander.
Ons gebruik steenkool om elektrisiteit op te wek, om petrol en diesel te maak (by Secunda), vir plastiek en chemikalieë, om staal te maak, en om mee te verhit en kos te kook.
Waarvoor ons minerale gebruik
| Mineraal of steenkool | Gebruik |
|---|---|
| Steenkool | Elektrisiteit; by Secunda word dit petrol en diesel |
| Koper | Elektriese drade: dit gelei elektrisiteit baie goed |
| Chroom | Staal wat nie roes nie |
| Mangaan | Maak staal harder |
| Goud | Juweliersware, en klein bietjies in selfone en rekenaars |
| Platinum | In motoruitlaatstelsels om gasse skoon te maak |
| Diamante | Juwele, en om harde stowwe te sny en te boor |
| Silwer | Juweliersware en eetgerei |
| Kalksteen | Sement (by Lichtenburg) |
| Sout | Kos (uit soutpanne en seewater) |
Steenkool is nie ’n mineraal nie: dit het uit plante gevorm, so dit is ’n fossielbrandstof.
Steenkoolkragstasies veroorsaak lugbesoedeling met rook en gasse.
Myndorpe
Myndorpe groei naby die plek waar die minerale gevind word. Saam met die myn kom huise, winkels, skole en klinieke.
| Dorp | Mineraal |
|---|---|
| Johannesburg | Goud, in 1886 op die Witwatersrand ontdek |
| Kimberley | Diamante |
| Rustenburg | Platinum |
| Phalaborwa | Koper |
| eMalahleni (Witbank) | Steenkool |
| Kathu en Hotazel | Ystererts en mangaan |
Pilgrim’s Rest was ’n goudmyndorp. Vandag verdien dit sy geld uit toerisme. Op kaarte wys twee gekruiste hamers ’n myn.
Hernubaar of nie?
’n Natuurlike hulpbron is iets uit die natuur wat mense gebruik. ’n Hernubare hulpbron, soos bome in ’n woud, word deur die natuur vervang. ’n Nie-hernubare hulpbron, soos olie of steenkool, raak op.
Onthou dit en toets jouself
- Steenkool het oor miljoene jare uit begrawe moerasplante gevorm: ’n fossielbrandstof.
- Koper vir drade; chroom vir vlekvrye staal; platinum om uitlaatgasse skoon te maak; diamante om te sny.
- Myndorpe: Johannesburg (goud, 1886), Kimberley (diamante), Rustenburg (platinum), Phalaborwa (koper), eMalahleni (steenkool).
- By Secunda word steenkool in petrol en diesel verander; steenkool gaan per spoor na Richardsbaai.
- Hernubare hulpbronne (bome, water) word deur die natuur vervang; nie-hernubare hulpbronne (olie, steenkool) raak op.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Steenkool is ou plante se battery: hulle het die son se energie miljoene jare gelede gebêre.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Steenkool, gebruike van minerale en myndorpe- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 5 Sosiale Wetenskappe (Geografie). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.