Riviere en damme
Die dele van ’n rivier, Suid-Afrika se groot riviere, en hoe damme mense help en raak. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Woorde vir ’n rivier
| Woord | Betekenis |
|---|---|
| Bron | Waar die rivier begin, dikwels op ’n berg |
| Fontein | Water wat uit die grond vloei |
| Sytak | ’n Kleiner rivier wat by ’n groter een aansluit |
| Samevloeiing | Waar twee riviere ontmoet |
| Meander | ’n Groot draai of lus in ’n rivier |
| Mond | Waar die rivier in die see of ’n meer eindig |
| Estuarium | Die wye deel van die rivier naby sy mond, waar vars rivierwater en sout seewater meng |
| Delta | Waaiervormige land waar die rivier opsplits |
| Opvanggebied | Al die grond wat in ’n rivier dreineer |
| Rivierstelsel | ’n Hoofrivier saam met al sy sytakke, soos die Oranje met die Vaal en die Caledon |
Riviere vloei van hoë grond na lae grond omdat swaartekrag water afdraand trek. Stroomop is na die bron toe.
Suid-Afrika se riviere
- Die Oranjerivier (Gariep) ontspring in die berge van Lesotho (die Drakensberg) en vloei wes, verby Upington en oor die Augrabieswaterval, na die Atlantiese Oseaan by Alexanderbaai. Sy belangrikste sytakke is die Vaal en die Caledon.
- Die Vaalrivier ontspring in Mpumalanga en vloei wes tot dit by die Oranje aansluit: dit is ’n sytak.
- Die Limpoporivier vorm deel van die grens met Botswana en Zimbabwe en vloei oos deur Mosambiek na die Indiese Oseaan; Beitbridge is die grenspos na Zimbabwe. Hy begin waar die Krokodil- en die Maricorivier saamvloei, en die Olifantsrivier is ’n groot sytak.
- Die Thukela (Tugela) ontspring in die Drakensberg en vloei oos deur KwaZulu-Natal na die Indiese Oseaan.
- Zambië en Zimbabwe deel die Victoriawaterval; die Nyl vloei noord in die Middellandse See.
Damme: goed en sleg
’n Dam is ’n muur oor ’n rivier. Die Gariepdam is Suid-Afrika se grootste dam. Ingenieurs bou damme in nou riviervalleie, want daar kan ’n kort muur baie water keer.
| Goed | Sleg |
|---|---|
| Gaar water op vir plase en dorpe | Plase en huise stroomop word onder die nuwe meer toegedek |
| Keer ekstra water tydens vloede | Mense stroomaf kry dalk minder water |
Onthou dit en toets jouself
- ’n Rivier begin by sy bron (dikwels ’n fontein op ’n berg) en eindig by sy mond.
- ’n Samevloeiing is waar twee riviere ontmoet; ’n meander is ’n groot draai; ’n delta is waaiervormige land by die mond.
- Die Vaal is ’n sytak van die Oranje; die Limpopo vorm deel van die grens met Botswana en Zimbabwe.
- Die Gariepdam is ons grootste dam. Damme gaar water op en keer vloede.
- ’n Nuwe dam oorstroom grond stroomop, en mense stroomaf kry dalk minder water.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Bron = Begin. ’n Sytak sluit by die rivier aan soos ’n tak by ’n boomstam.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Riviere en damme- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 5 Sosiale Wetenskappe (Geografie). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.