Klank: trilling, toonhoogte en luidheid
Trilling, toonhoogte en luidheid, en hoe die oor klank na die brein stuur. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Hoog en laag
| Hoë toonhoogte | Lae toonhoogte |
|---|---|
| Kort strooitjie | Lang strooitjie |
| Dun kitaarsnaar | Dik kitaarsnaar |
| Snaar stywer gedraai | Snaar losser |
| Bottel met min water (tik) | Bottel met baie water (tik) |
| ’n Voël wat tjirp | ’n Groot bastrom |
Vinnige trillings = hoë klank. Stadige trillings = lae klank.
As jy eerder oor die bottels se bek blaas, gee die bottel met die meeste water die hoogste klank, want daar is minder lug wat tril.
Luid en sag
Groot trillings maak ’n harde klank; klein trillings ’n sagte klank. Blare wat ritsel is sag. Baie harde klanke kan jou gehoor beskadig, daarom dra werkers by masjiene oorbeskermers.
- Om ’n klank harder te maak of verder te laat trek: slaan, tokkel of blaas harder (groter trillings).
- Hou jou hande soos ’n beker om jou mond, of praat deur ’n keël (megafoon): die klank gaan dan in een rigting.
- ’n Hol kas of ’n kalbas wat saam tril, maak die klank harder, soos ’n kitaar se lyf of die uhadi se kalbas.
- ’n Luidspreker maak klank baie harder.
’n Toutjietelefoon werk net as die tou styf is: die trillings beweeg langs die tou.
Hoe ons hoor
Die buiteoor vang die klank op. Die trommelvlies begin tril, en drie piepklein beentjies stuur die trilling aan. Die koglea lyk soos ’n slakhuis en is vol vloeistof. ’n Senuwee stuur seine na die brein, en daar ‘hoor’ ons eintlik.
Die Karoo se bakoorjakkals hoor met sy groot ore die sagte klanke van insekte onder die grond.
Onthou dit en toets jouself
- Iets moet tril om klank te maak.
- Toonhoogte is hoe hoog of laag ’n klank is: kort, dun en styf gee ’n hoë klank.
- Luidheid hang af van hoe groot die trillings is; ons meet dit in desibel (dB).
- Klank beweeg deur lug, water en vaste stowwe, maar nie deur die leë ruimte nie.
- Die pad deur die oor: buiteoor → oorkanaal → trommelvlies → drie beentjies → koglea → senuwee → brein.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Kort, Dun, Styf = hoog soos ’n voëltjie. Lank, dik, los = laag soos ’n bastrom.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Klank: trilling, toonhoogte en luidheid- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 4 Natuurwetenskappe en Tegnologie. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.