Energie-oordrag en vuurpylstelsels
Energiekettings, inset en uitset, en hoe ’n vuurpyl werk. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Energiekettings
- ’n Radio op batterye: chemies → elektries → klank.
- Skop ’n bal: energie gaan van jou been na die bal.
- ’n Opwen-speelgoedkarretjie: die energie kom van jóú, toe jy dit opgewen het.
Energie kan nie vernietig word nie; dit verander net van vorm.
Hoe ’n vuurpyl werk
Brandstof brand en word warm gasse wat by die onderkant uitskiet. Die gasse stoot die vuurpyl op. Laat ’n opgeblaasde ballon los: die lug jaag uit en stoot die ballon vorentoe, net soos ’n vuurpyl.
- Chemiese energie in die brandstof word hitte en beweging.
- ’n Vuurpyl het baie brandstof nodig om die Aarde se swaartekrag te oorwin.
- ’n Waterbottel-vuurpyl styg op omdat water by die onderkant uitgedruk word.
- Vuurpyle dra satelliete, ruimtevaarders en ruimtetuie die ruimte in. Satelliete help met TV, selfone, weervoorspellings en GPS.
- Ballonvuurpyl-toets: ryg ’n strooitjie aan ’n lang tou, plak ’n opgeblaasde ballon met kleefband aan die strooitjie en los dit. Vir ’n regverdige toets verander jy net die grootte van die ballon (hoeveel lug); die tou, strooitjie en kleefband bly dieselfde.
- ’n Ballon met meer lug trek gewoonlik verder, want die lug jaag langer uit en stoot dit langer.
Mense in die ruimte
| Wie | Wat |
|---|---|
| Joeri Gagarin | Eerste mens in die ruimte (1961) |
| Neil Armstrong | Eerste mens op die Maan (1969) |
| Mark Shuttleworth | Suid-Afrikaner in die ruimte (2002) |
Lanseer model-vuurpyle net buite, ver terug, saam met ’n grootmens.
Onthou dit en toets jouself
- ’n Energieketting wys hoe energie van een ding na die volgende gaan: Son → gras → koei → mens.
- ’n Flits se inset is energie uit die batterye; die nuttige uitset is lig.
- Energie wat nie nuttig is nie, soos hitte van ’n gloeilamp, is vermorste energie.
- ’n Vuurpyl styg op omdat warm gasse onder uit gestoot word.
- Die vuurpyl het ’n neuskeël bo en vinne onder om reguit te vlieg.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Vuurpyl van bo na onder: neus sny deur die lug, lyf dra die brandstof, vinne hou dit reguit, vlamme stoot dit op.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Energie-oordrag en vuurpylstelsels- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 4 Natuurwetenskappe en Tegnologie. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.