Vervoer oor water
Vervoer oor water: van vlotte en kano’s tot seilskepe, stoomskepe en vragskepe. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Van spiere tot enjins
Mense het goedere oor water begin vervoer omdat bote swaar vragte makliker kon dra. Eeue gelede is speserye, sy en goud per skip verhandel. Handel is die koop en verkoop van goedere. Robert Fulton se stoomboot, die Clermont (1807, VSA), was die eerste suksesvolle stoombootdiens. Stoomskepe het nie wind nodig gehad nie, so hulle kon by ’n rooster hou.
Die hawe
- ’n Hawe is waar skepe vasmeer en laai. ’n Hyskraan lig swaar vragte op en af van skepe.
- ’n Vragskip dra goedere en loop op olie of diesel.
- Moderne vaartuie: houerskepe, olietenkskepe, veerbote, toerskepe en sleepbote, wat groot skepe veilig die hawe binnetrek.
Die eerste seilskepe
| Skip | Wat maak dit spesiaal |
|---|---|
| Chinese jonk | Seile met bamboesstroke wat dit styf hou |
| Arabiese dhow | ’n Driehoekige seil; het oor die Indiese Oseaan handel gedryf |
| Karveel | Klein en vinnig; Portugese ontdekkers het daarmee om Afrika geseil |
| Britse hoë skip | Baie maste en seile; kon groot vragte en baie mense dra |
| Klipper | Lank, smal en baie vinnig; het tee en wol oor die see gejaag |
Onthou dit en toets jouself
- ’n Vaartuig is enige boot of skip wat oor water vervoer; die vlot is die oudste.
- Kano en roeiboot: spierkrag. Seilskip: wind in die seil. Daarna: stoomenjins.
- ’n Dhow is ’n Arabiese seilskip met driehoekige seile; ’n jonk is ’n Chinese seilskip met rib-seile.
- ’n Ysberg is gevaarlik, want die meeste daarvan is onder die water. Die Titanic, ’n reusagtige passasiersskip, het in April 1912 op sy eerste reis, van Engeland na New York, ’n ysberg getref en gesink.
- Die meeste wêreldhandel reis vandag per skip.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Bote het spiere, wind, stoom, olie gebruik: soos ’n kind wat grootword van roei tot ry.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Vervoer oor water- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 4 Sosiale Wetenskappe (Geskiedenis). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.