Plekke waar ons woon
Waar mense woon: op die platteland, in dorpe en in stede, en hoe dié plekke verskil. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Wat is ’n nedersetting?
’n Nedersetting is ’n plek waar mense saam woon en werk. Nedersettings kom in verskillende groottes:
- ’n Plaas: een gesin, en soms plaaswerkers, woon ver van ander huise af.
- ’n Gehug: net ’n paar huise.
- ’n Dorpie of dorp: ’n paar winkels, ’n skool en ’n kerk.
- ’n Stad: baie mense, hoë geboue, hospitale en universiteite.
Platteland en stad
Landelike gebiede is die platteland: plase, oop veld en min mense wat ver uit mekaar woon. Stedelike gebiede is dorpe en stede, waar baie mense naby mekaar woon.
| Platteland (landelik) | Stad (stedelik) | |
|---|---|---|
| Werk | Boerdery, plaaswerk | Winkels, kantore, fabrieke |
| Lewe | Stil en oop | Besig en vol |
| Dienste | Min en ver | Baie en naby |
Baie mense trek van die platteland na die stad om werk en dienste te kry.
Waarom mense op ’n plek bou
Mense kies ’n plek om te woon waar hulle kan oorleef en werk kry. Hulle soek:
- Water: mense, diere en gewasse het elke dag water nodig. Baie dorpe begin langs ’n rivier.
- Goeie grond om kos te kweek.
- Paaie: ’n dorp langs ’n hoofpad groei, want mense en goedere kom maklik daar.
- Werk: mense bou huise naby hul werk om reistyd en geld te spaar.
Die dele van ’n stad
Grondgebruik beteken waarvoor die grond in ’n plek gebruik word. ’n Stad het verskillende dele:
- Die middestad: winkels, banke en kantore (handelsgebied).
- Voorstede: woongebiede met huise en woonstelle aan die rand van die stad.
- Die nywerheidsgebied: fabrieke en pakhuise.
- Oop ruimtes: parke en sportvelde.
Die munisipaliteit sorg vir dienste soos skoon water, krag en vullisverwydering.
Geboue en wat mense nodig het
| Gebou | Waarvoor dit gebruik word |
|---|---|
| Huis, woonstel | Mense woon daar |
| Kraal, stal, hok | Skuiling vir diere |
| Winkel, bank | Koop, verkoop en geld bewaar |
| Skool, kliniek | Leer en gesondheidsorg |
| Kerk, moskee, tempel | Plekke van aanbidding |
| Fabriek, kantoor | Mense werk daar |
| Motorhuis, treinstasie | Vervoer: voertuie en treine |
Alle mense het water, kos, skuiling, gesondheidsorg en energie nodig. In party plekke is daar genoeg: krane, winkels, ’n kliniek en elektrisiteit naby. In ander plekke moet mense ver loop vir water, of ’n kliniek is ver weg.
Paaie en voetpaadjies verbind die huise, winkels, skole en werkplekke in ’n nedersetting.
Onthou dit en toets jouself
- ’n Nedersetting is ’n plek waar mense saam woon: van ’n paar huise tot ’n groot stad.
- Landelike gebiede (die platteland) het plase en oop veld; stedelike gebiede is dorpe en stede.
- Mense bou nedersettings naby water, goeie grond, paaie en werk.
- ’n Stad het ’n middestad (winkels en kantore), voorstede (huise) en ’n nywerheidsgebied (fabrieke).
- Die munisipaliteit sorg vir dienste soos water, krag en vullisverwydering.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Gehug → dorpie → dorp → stad: soos ’n leer wat al hoër klim. Hoe hoër, hoe meer mense en dienste.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Plekke waar ons woon- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 4 Sosiale Wetenskappe (Geografie). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.