Hoe fossielbrandstowwe vorm en die Son se energie
Hoe steenkool, olie en gas vorm, waarom dit ‘gestoorde sonlig’ is, en hoe die Son alle lewe aandryf. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Hoe steenkool vorm
Die steenkoollae in die Karoo se rotse bevat fossiele van plante soos Glossopteris: bewys dat dit uit sulke moerasplante gevorm het. Steenkool vorm in stadiums: turf → bruinkool (ligniet) → bitumineuse steenkool → antrasiet (die hardste, met die meeste koolstof). Steenkool hou chemiese potensiële energie; as dit in ’n stoof brand, word dit hitte en lig.
Gestoorde sonlig
koolstofdioksied + water → (sonlig) → glukose + suurstof
Antieke plante het die Son se energie deur fotosintese gevang. Daarom noem ons fossielbrandstowwe ‘gestoorde sonlig’. As dit brand, gaan die koolstofdioksied wat die plante lank gelede uit die lug geneem het, terug in die lug.
Die Son dryf alles aan
- In gras → rooibok → leeu kom die leeu se energie oorspronklik van die Son; by elke stap gaan die meeste as hitte verlore.
- Windkrag is ook sonenergie: die Son verhit die lug ongelyk.
- Hidrokrag hang van die Son af: die Son dryf die watersiklus aan.
- Uraan is nie ’n fossielbrandstof nie.
Onthou dit en toets jouself
- Steenkool: plante in moerasse, bedek deur sediment, oor miljoene jare deur hitte en druk verander.
- Die plante het nie heeltemal gevrot nie: modder het hulle bedek, so min suurstof het bygekom. Die eerste stadium is turf; antrasiet het die meeste koolstof.
- Olie en gas: klein seeorganismes op die seebodem; vasgevang in poreuse rots onder ’n deklaag van nie-poreuse rots.
- Die Son se energie kom van waterstof wat helium vorm in sy kern; dit bereik ons as straling.
- Sasol by Secunda maak petrol van steenkool; aardgas is by Mosselbaai onder die see gevind.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Steenkool = ou bos, olie = ou see. Albei = gestoorde sonlig, gebak onder druk vir miljoene jare.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Hoe fossielbrandstowwe vorm en die Son se energie- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 7 Natuurwetenskappe. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.