Kuberafknouery
Kuberafknouery, jou digitale voetspoor, privaatheid aanlyn en gesonde skermtyd. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Wat om te doen
| Woord | Betekenis |
|---|---|
| Blokkeer | Keer dat iemand jou kontak of sien |
| Rapporteer | Sê vir die platform dat ’n plasing die reëls oortree |
| Aanlyn uitsluiting | Iemand uit ’n groepklets hou |
Voorbeelde van kuberafknouery: nare of dreigende boodskappe, skinderstories aanlyn versprei, foto’s of video’s plaas wat iemand in die verleentheid stel, voorgee jy is iemand anders, en iemand doelbewus uit ’n groepklets hou. ’n Omstander ondersteun die persoon en vertel ’n grootmens. ’n Wrede plasing deel maak dit erger, want dit bereik baie meer mense. Party mense boelie makliker aanlyn omdat hulle voel hulle skuil agter ’n skerm.
Slim aanlyn
- Sterk wagwoord: lank, met letters, syfers en simbole; deel dit net met ’n ouer of voog.
- Hou persoonlike besonderhede van die internet af: dit kan gebruik word om jou te vind of seer te maak. ’n Vreemdeling stuur ’n boodskap? Vertel dadelik ’n grootmens.
- Vra jou maat voor jy ’n foto van hom deel. Kyk of ’n betroubare bron iets bevestig voor jy dit glo.
- Stel ’n daaglikse skermtydperk en skakel skerms af voor slaaptyd: skermlig vertraag die liggaam se slaapseine.
Onthou dit en toets jouself
- Kuberafknouery: om ’n foon, die internet of sosiale media te gebruik om iemand doelbewus, gewoonlik herhaaldelik, seer te maak, te dreig, te verneder of uit te sluit. Dit volg jou huis toe en kan dag en nag aanhou.
- Eerste stap: stoor die bewyse met skermskote. Moenie antwoord nie: dit voed die gedrag.
- Jou digitale voetspoor is die spoor van alles wat jy aanlyn doen; plasings kan vir altyd bly.
- Katvissery (catfishing): om aanlyn voor te gee jy is iemand anders.
- Kuberafknouery kan in Suid-Afrika ’n misdaad wees.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
S-B-V: Skermskoot, Blokkeer, Vertel. Nooit antwoord nie.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Kuberafknouery- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 7 Lewensoriëntering. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.