Dieet, voeding en gesondheid
Faktore wat dieet beïnvloed, voedingstowwe, leefstylsiektes, TB, asma, epilepsie en diabetes. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Gesonde eet
- Witbrood en ’n koeldrank? Ruil om na bruinbrood met ’n vulsel, ’n vrug en water. ’n Goeie doelwit: groente of vrugte by elke ete.
- Pap, stampmielies en bruinbrood is styselryke kos; lensies is ’n goeie proteïenbron. Vette en olies net bietjies: die ekstra word as vet gestoor.
- Mieliemeel en broodmeel word volgens wet met vitamiene en minerale verryk.
- Nuttige bakterieë maak melk amasi, help jou spysvertering en breek kompos af.
Siektes en hoe om te help
| Toestand | Wat dit is | Hoe om te help |
|---|---|---|
| Asma | Lugweë vernou; stof, stuifmeel of koue lug kan dit uitlok | Laat regop sit, help met die pompie, roep ’n grootmens |
| Epilepsie | ’n Breintoestand wat stuipe veroorsaak | Bly kalm, skuif harde voorwerpe weg, sit ’n kussing onder die kop en tyd die aanval. Moet die persoon nooit vasdruk of iets in sy mond sit nie. Draai hom daarna op sy sy en roep ’n grootmens; bel ’n ambulans as die aanval langer as 5 minute duur |
| Diabetes tipe 1 | Die liggaam maak min of geen insulien nie, so die bloedsuiker word te hoog; die persoon het insulien-inspuitings nodig. Daal die bloedsuiker dan te laag (’n ‘hipo’), word iemand bewerig, sweterig en deurmekaar | By ’n hipo: roep ’n onderwyser en gee iets soets om te eet of te drink |
| Vetsug | Te veel liggaamsvet wat gesondheid skaad | Gebalanseerde dieet en elke dag aktief |
| Tuberkulose (TB) | ’n Aansteeklike siekte deur bakterieë, gewoonlik in die longe; versprei deur die lug as ’n siek persoon hoes of nies | Laat by die kliniek toets; drink elke pil vir die hele kursus (omtrent 6 maande); bedek jou mond as jy hoes; maak vensters oop |
- Tekens van diabetes: baie dors en baie toilet toe. Mense leef goed met medisyne, gesonde kos en oefening.
- Tekens van TB: ’n hoes wat 2 weke of langer duur, koors, nagsweet, gewigsverlies en moegheid. TB kan genees word; toetse en behandeling by openbare klinieke is gratis. Oorvol huise met min vars lug en swak voeding laat TB makliker versprei.
- Armoede kan swak behuising en te min gesonde kos beteken. Behandel ’n maat met ’n chroniese siekte normaal, sluit hom in en hou dit privaat.
Onthou dit en toets jouself
- Dieet word deur vyf faktore beïnvloed: ekologiese (wat plaaslik groei), sosiale (gesinsgewoontes, vriende, advertensies en die media), ekonomiese (geld), kulturele/godsdienstige (halaal, kosjer) en politieke faktore (suikerbelasting, skoolmaaltye).
- Koolhidrate gee vinnige energie; proteïene bou en herstel; kalsium vir bene; vesel vir die spysvertering.
- ’n Chroniese siekte duur lank en moet versorg word; gaan gereeld kliniek toe.
- Diabetes: die liggaam beheer bloedsuiker swak; tipe 2 hou verband met swak eetgewoontes en te min oefening.
- Openbare klinieke gee gratis gesondheidsorg; die Kinderlyn (116) is gratis.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Vyf faktore kies wat jy eet: Elke Sondag Eet Kinders Pap — Ekologies (wat groei), Sosiaal (gesin, vriende, advertensies), Ekonomies (geld), Kultureel, Polities (wette).
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Dieet, voeding en gesondheid- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 7 Lewensoriëntering. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.