Teleskope en lense
Hoe teleskope en lense werk, die soorte teleskope, en die geskiedenis tot by SALT en MeerKAT. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Hoe ’n teleskoop werk
| Deel | Werk |
|---|---|
| Objektieflens | Die groot lens wat lig versamel |
| Okulêr | Die lens waardeur jy kyk; ruil dit om en die vergroting verander |
| Monteerstuk | Draai stadig om die Aarde se rotasie te volg |
Sterre lyk steeds soos puntjies, want hulle is onvoorstelbaar ver. Die maklikste om deur ’n klein teleskoop te sien, is die Maan se kraters. ’n Teleskoop wys ver dinge; ’n mikroskoop wys baie klein dinge; ’n vergrootglas maak naby dinge groter.
Die geskiedenis
| Jaar | Wie of wat |
|---|---|
| 1608 | Hans Lipperhey, ’n brilmaker, maak die eerste teleskoop |
| 1609 | Galileo bou sy eie, sterker teleskoop en kyk daarmee na die hemel |
| 1610 | Galileo ontdek vier mane wat om Jupiter wentel |
| 1668 | Isaac Newton gebruik ’n spieël in plaas van ’n lens |
| 1930’s | Karl Jansky ontdek radiogolwe uit die ruimte |
| 1990 | Hubble-ruimteteleskoop gelanseer |
| 2021 | James Webb-ruimteteleskoop kyk baie diep die ruimte in |
Galileo se ontdekking het mense se denke verander: nie alles wentel om die Aarde nie.
Teleskope in Suid-Afrika
- Groot teleskope staan op hoë berge en in droë plekke: minder lug en lig is in die pad.
- Ligbesoedeling van stede steek dowwe sterre weg.
- ’n Ruimteteleskoop wentel bo die lug: geen atmosfeer in die pad nie.
- ’n Sterrewag is ’n gebou wat teleskope huisves.
Onthou dit en toets jouself
- ’n Teleskoop versamel lig en laat ver dinge nader lyk; ’n groter objektieflens versamel meer lig.
- Refraktor: lense. Reflektor: spieëls. Radioteleskoop: radiogolwe.
- ’n Konvekse lens (dikker in die middel) bring lig saam by die brandpunt.
- SALT staan by Sutherland; MeerKAT is 64 radioskottels in die Karoo: droog, donker en ver van stede.
- Kyk nooit deur ’n teleskoop na die Son nie.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Refraktor = lig gaan deur lense en breek (buig). Ref-Lektor = Lig weerkaats van spieëls. Radio = luister na die heelal.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Teleskope en lense- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 6 Natuurwetenskappe en Tegnologie. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.