Stroombane: geleiers en isolators
Hoe jy toets of ’n materiaal ’n geleier of isolator is, en waarom dit saak maak. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Die geleiertoets
| Brand die lamp? (geleier) | Bly die lamp af? (isolator) |
|---|---|
| Staal-skuifspeld | Plastiekliniaal |
| Koperdraad | Rubber |
| Aluminiumfoelie | Glas |
| Potloodpunt (grafiet) | Hout, papier |
Kraanwater gelei net ’n klein bietjie: in hierdie toets brand die lamp nie. Maar die baie sterker elektrisiteit uit die kragpunte in jou huis kan deur water en deur jou vloei, so hou water weg van proppe en skakelaars. Grafiet (potloodpunt) is ’n nie-metaal wat wel gelei.
As ’n leerder ses materiale toets en drie laat die lamp brand, is drie geleiers en drie isolators.
’n Stroombaan is ’n stelsel wat energie oordra: die sel gee die energie, die drade (geleiers) dra dit, en die toestel verander dit in iets nuttigs, soos lig (gloeilamp), klank (gonser) of beweging (motor). Die baan moet volledig en ononderbroke wees.
Waarom isolators belangrik is
- Draad is met plastiek bedek om die persoon teen die stroom te beskerm.
- Gereedskap se handvatsels het rubber: rubber gelei nie.
- Elektrisiëns dra rubberhandskoene. Kraglyne hang aan isolators van glas of keramiek, sodat die stroom nie by die paal afloop nie.
- Twee batterye in serie: die lamp brand helderder.
Kortsluiting en oorlading
’n Kortsluiting is wanneer stroom ’n maklike kortpad vat. ’n Smeltdraad sny te veel stroom af. Te veel toestelle in een kragpunt: die bedrading kan oorverhit en brand. Die hoofskakelaar sny al die krag in ’n noodgeval.
Onthou dit en toets jouself
- ’n Volledige stroombaan het ’n bron (battery), ’n pad (drade) en ’n toestel (lamp).
- ’n Geleier laat stroom deur; ’n isolator (nie-geleier) keer dit.
- Metale gelei die beste; koper is goed en bekostigbaar. Plastiek, rubber en glas is isolators.
- Toets: sit die materiaal in die gaping van ’n stroombaan; brand die lamp, is dit ’n geleier.
- Kraanwater gelei: bly met water weg van elektrisiteit.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Metaal = maats met die stroom (geleier). Plastiek, rubber, glas = die stroom se muur (isolator).
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Stroombane: geleiers en isolators- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 6 Natuurwetenskappe en Tegnologie. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.