Materie, mengsels en skeiding
Deeltjies, mengsels en suiwer stowwe, en meer skeidingsmetodes. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Deeltjies
| Toestand | Hoe die deeltjies lê | Hoe hulle beweeg |
|---|---|---|
| Vaste stof | Styf teen mekaar, in rye | Tril net op hul plek |
| Vloeistof | Naby mekaar, maar nie in rye nie | Gly by mekaar verby |
| Gas | Ver uitmekaar | Beweeg vinnig in alle rigtings |
- Ys dryf op water, want ys is minder dig.
- Druppels buite-op ’n glas yswater: waterdamp uit die lug kondenseer.
- Sout op ’n ysige paadjie verlaag die vriespunt.
Mengsels
| Woord | Betekenis |
|---|---|
| Mengsel | Twee of meer stowwe saamgemeng sonder dat ’n nuwe stof vorm; hulle kan weer geskei word (sand en water, soutwater) |
| Suiwer stof | Net een stof |
| Homogene mengsel | Jy kan nie die dele sien nie (soutwater) |
| Suspensie | Onopgeloste stukkies in ’n vloeistof (modderwater) |
| Onoplosbaar | Los nie in water op nie (sand) |
| Versadigingspunt | Die meeste wat kan oplos |
Skeidingsmetodes
| Mengsel | Metode |
|---|---|
| Sand en water (hou die water) | Filtreer |
| Sout uit soutwater | Verdamp |
| Yster en sand | Magneet |
| Klippies en meel | Sif |
| Twee vloeistowwe wat gemeng het (verskillende kookpunte) | Distilleer |
| Olie en water (meng nie) | Laat in lae uitsak en giet die olie bo af |
| Room uit melk | Sentrifuge (draai vinnig) |
| Klippies tussen droë bone | Uitsoek met die hand |
| Modderwater | Laat uitsak en giet die skoon water af (afgiet) |
Onthou dit en toets jouself
- Verhit ’n stof: die deeltjies beweeg vinniger en sprei uit.
- ’n Gas kan die maklikste saamgedruk word; meer gas in ’n kleiner houer = hoër druk.
- Smelt het hitte nodig; oplos het ’n vloeistof nodig.
- Skei: filtreer, verdamp, magneet, sif, distillasie (vloeistowwe met verskillende kookpunte), sentrifuge (room uit melk).
- By ’n fisiese verandering (smelt, vries, oplos) vorm geen nuwe stof nie, en dit kan gewoonlik omgekeer word. ’n Chemiese verandering (roes, brand) maak ’n nuwe stof en is moeilik om om te keer.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Kies volgens die verskil: grootte → sif/filter, magneties → magneet, kookpunt → distilleer, gewig → sentrifuge.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Materie, mengsels en skeiding- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 6 Natuurwetenskappe en Tegnologie. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.