Kaartvaardighede en die aardbol
Die aardbol, halfronde en poolsirkels, kontoerlyne, skaal en tydsones. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Lyne op die aardbol
’n Aardbol is ’n ronde model van die aarde; vorms en afstande is nie skeefgetrek soos op ’n plat kaart nie. Denkbeeldige lyne help ons om plekke te vind.
- Die ewenaar (0°) verdeel die aarde in ’n Noordelike en ’n Suidelike Halfrond. Suid-Afrika is in die Suidelike Halfrond.
- Die Kreefskeerkring lê by 23½° N en die Steenbokskeerkring by 23½° S.
- Die Noordpoolsirkel en Suidpoolsirkel lê by omtrent 66½°. Daarbinne is dit koud, want die sonlig val baie skuins.
Vier halfrondes
Die ewenaar verdeel die aarde in ’n Noordelike en ’n Suidelike Halfrond. Die Greenwich-meridiaan (0°) en die 180°-lengtelyn verdeel dit in ’n Oostelike en ’n Westelike Halfrond. Elke plek op aarde lê dus in twee halfrondes: noord óf suid, en oos óf wes.
Suid-Afrika lê in die Suidelike én die Oostelike Halfrond.
| Land | Halfrondes |
|---|---|
| Suid-Afrika | Suid en Oos |
| Argentinië | Suid en Wes |
| Kanada | Noord en Wes |
| China | Noord en Oos |
Breedte, lengte en koördinate
Breedtegrade loop oos-wes om die aarde. Lengtegrade loop van pool tot pool. ’n Plek se breedte- en lengtegraad saam is sy koördinate: daarmee kan jy enige plek presies vind.
Skaal en soorte kaarte
As 1 cm = 50 km, dan is 6 cm = 6 × 50 = 300 km. ’n Verhoudingskaal soos 1 : 50 000 werk in enige eenheid.
- ’n Topografiese kaart is ’n gedetailleerde kaart van natuurlike en mensgemaakte kenmerke (riviere, paaie, geboue, plantegroei), ook hoe hoog die grond is.
- ’n Politieke kaart wys grense.
- ’n Tematiese kaart wys een soort inligting, soos reënval.
Tydsones
Die aarde draai in 24 uur een keer om (360°), dus draai dit 15° elke uur (360 ÷ 24 = 15). Daarom is die wêreld in tydsones van 15° verdeel, gemeet van die Greenwich-meridiaan (0°) af. Suid-Afrika en Brasilië het verskillende tye omdat hulle in verskillende tydsones lê.
Kontoerlyne
Kontoerlyne op ’n kaart verbind plekke wat ewe hoog bo seevlak is. Hoe nader die lyne aan mekaar is, hoe steiler is die helling; ver uit mekaar beteken die grond is amper plat.
Onthou dit en toets jouself
- Die ewenaar (0°) verdeel die aarde in die Noordelike en Suidelike Halfrond; Suid-Afrika is in die suide.
- Breedtegrade loop oos-wes; lengtegrade loop van pool tot pool. Saam gee hulle ’n plek se koördinate.
- Kreefskeerkring (23½° N), Steenbokskeerkring (23½° S), Noord- en Suidpoolsirkel (66½°).
- Kontoerlyne verbind plekke van dieselfde hoogte; naby mekaar is steil.
- Elke tydsone is 15° breed, gemeet van die Greenwich-meridiaan af.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Breedtegrade lê plat soos die sporte van ’n leer. Lengtegrade is lank, van pool tot pool.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Kaartvaardighede en die aardbol- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 6 Sosiale Wetenskappe (Geografie). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.