Handel, waarde en regverdige handel

Mense handel om dinge te kry wat hulle nie self kan maak nie. Lank gelede het mense geruil: ’n boer ruil ’n sak mielies vir ’n hoender. Dit heet ruilhandel. Vandag handel ons op baie plekke, van ’n straatsmous tot ’n groot winkel en die internet.

• Waarde is hoeveel iets werd is.
• As die prys te hoog is, koop mense dalk nie.
• As die prys baie laag is, dink kopers dalk die gehalte is swak.
• Arbeid is werk wat mense vir lone doen.

’n Grondstof is ’n natuurlike materiaal wat nog nie verander is nie, soos kakaobone of ’n houtblok. ’n Vervaardigde produk word daaruit gemaak. Elke stap voeg waarde by, daarom is ’n houttafel meer werd as die blok, en ’n sjokolade meer as die bone.

• Ons voer natuurlike hulpbronne uit: goud, diamante, platinum en steenkool.
• Ons seisoene is teenoorgestel aan Europa s’n, so ons verkoop vars vrugte aan Europa as dit daar winter is.
• Verskillende streke pas by verskillende vrugte, en die meeste uitvoer gaan per skip.
• ’n Handelsvennoot is ’n land wat met ’n ander land handel dryf.

Handelaars en groot maatskappye verdien dikwels meer as die boere, want hulle verwerk die oes en voeg waarde by. Regverdige handel sorg dat klein boere genoeg verdien om van te lewe. Soek die regverdige-handel-etiket, en koop plaaslik om plaaslike werk te ondersteun.

Van kakao tot sjokolade

1. ’n Boer in Wes-Afrika pluk die peule en droog die bone. (Ivoorkus en Ghana kweek meer as die helfte van die wêreld se kakao.)
2. Handelaars koop die bone en verskeep dit oorsee.
3. ’n Fabriek rooster en maal die bone, voeg melk en suiker by en maak sjokolade.
4. Die sjokolade word verpak, geadverteer en in winkels verkoop.

Elke stap kos geld (vervoer, masjiene, lone, advertensies) en voeg waarde by. Die grootste wins word aan die einde gemaak, deur fabrieke, handelsmerke en winkels. Die boer kry dikwels minder as ’n tiende van wat jy vir die sjokolade betaal.

Van goud tot juweliersware

1. Mynwerkers grawe erts met goud daarin diep onder die grond, in Gauteng en die Vrystaat.
2. By die myn word die goud uit die erts gehaal.
3. ’n Raffinadery maak die goud suiwer en giet dit in stawe.
4. ’n Juwelier ontwerp en maak ’n ring of ’n ketting, en ’n winkel verkoop dit.

’n Positiewe voorbeeld: klein rooibosboere in die Noord-Kaap en die Sederberg, soos by Nieuwoudtville en Wupperthal, het saam koöperasies gestig. Hulle verkoop hul tee met ’n regverdige-handel-etiket, kry ’n beter prys, en gebruik ekstra geld vir hul gemeenskap.