Breedtegrade, lengtegrade en skaal
Hoe jy ’n plek met breedte- en lengtegrade vind, en hoe die drie soorte skaal werk. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Breedtegrade
Breedtegrade, ook parallelle genoem, loop horisontaal om die aarde. Die ewenaar is 0°. Van die ewenaar tot by ’n pool is 90°. Suid-Afrika lê by omtrent 30° S: dertig grade suid van die ewenaar.

Hoe verder van die ewenaar, hoe kouer word dit gewoonlik.
Lengtegrade en koördinate
Lengtegrade, ook meridiane genoem, loop van pool tot pool. Die Greenwich-meridiaan (eerste meridiaan) is 0°. Lengte word van 0° tot 180° oos en 180° wes gemeet; saam maak dit 360° rondom die aarde, so daar is nie iets soos 200° O nie. Lengtegrade is aan tydsones gekoppel.
Skryf ’n plek se posisie met die breedtegraad eerste: 34° S, 18° O beteken 34° suid van die ewenaar en 18° oos van die Greenwich-meridiaan (naby Kaapstad).
Drie soorte skaal
| Soort | Voorbeeld |
|---|---|
| Woordskaal | 1 cm stel 5 km voor |
| Lynskaal (staafskaal) | ’n Staaf in blokke, elke blok 10 km |
| Verhoudingskaal | 1 : 100 000 (1 cm = 1 km) |
- Meet die reguitlynafstand met ’n liniaal.
- Vermenigvuldig met die skaal: 4 cm op ’n 1 cm : 5 km-kaart is 4 × 5 = 20 km.
- By 1 : 200 000 is 1 cm = 2 km; by 1 : 50 000 is 4 cm = 2 km.
Groot skaal of klein skaal?
- ’n Grootskaalse kaart wys ’n klein gebied (jou dorp) met baie detail.
- ’n Kleinskaalse kaart wys ’n groot gebied (die wêreld) met min detail, sodat dit op een bladsy pas.
Onthou dit en toets jouself
- Breedtegrade (parallelle) loop horisontaal; die ewenaar is 0°. Van die ewenaar tot ’n pool is 90°.
- Lengtegrade (meridiane) loop van pool tot pool; die Greenwich-meridiaan is 0°. Hulle gaan tot 180° O en 180° W, saam 360°.
- Skryf eers die breedtegraad, dan die lengtegraad: 34° S, 18° O.
- Drie soorte skaal: woordskaal (1 cm stel 5 km voor), lynskaal (’n staaf), verhoudingskaal (1 : 100 000).
- 1 : 100 000 beteken 1 cm = 1 km. ’n Grootskaalse kaart wys ’n klein gebied met baie detail.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.

Breedte voor Lengte, net soos B voor L in die alfabet kom.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Breedtegrade, lengtegrade en skaal- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 6 Sosiale Wetenskappe (Geografie). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.

