Erfenisroete: van die Kasteel tot Makhonjwa
’n Erfenisroete deur die provinsies: die Kasteel, die Kaapse aalwyn, die Vrystaat, Kaditshwene en Makhonjwa. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Die roete
| Provinsie | Erfenis |
|---|---|
| Wes-Kaap | Die Kasteel: gebou deur soldate, matrose en slawe om die halfpadstasie te beskerm. Dit het veranderende identiteite gehad: ’n VOC-fort en handelspos, die goewerneur se huis en kantore, ’n tronk, die Britse leër se hoofkwartier, ’n basis vir die Suid-Afrikaanse weermag, en vandag ’n museum en erfenisterrein |
| Oos-Kaap | Die Kaapse aalwyn |
| Vrystaat | Hobhouse (na Emily Hobhouse, wat vroue en kinders in die oorlogskampe gehelp het); die Sol Plaatje-dam (’n skrywer wat teen onregverdige wette geveg het); Lejweleputswa (“grys klip”) |
| Noordwes | Kaditshwene |
| Mpumalanga | Makhonjwa-berge: wat die vroeë aarde en eerste lewe was |
Erfenisroetes help ’n provinsie se ekonomie, want toeriste spandeer geld. Moenie op erfenisgeboue skryf of hulle beskadig nie: hulle is onvervangbaar en behoort aan almal. Plekname vertel van die verlede.
Die Kaapse aalwyn
Die aalwyn groei veral wild in die Oos- en Wes-Kaap; Albertinia is bekend vir aalwynsap. Dik, vlesige blare met skerp dorings; oranje tot rooi blomme in die winter. Die jel word in velrome gebruik, bv. vir sonbrand. Dit is natuurlike erfenis: ’n inheemse plant wat ons van die natuur geërf het.
Onthou dit en toets jouself
- Die Kasteel die Goeie Hoop (Kaapstad, 1666–1679) is die oudste koloniale gebou nog staande: ’n vyfpuntster wat Van Riebeeck se kleifort vervang het.
- Die Kaapse aalwyn (bitteraalwyn, Aloe ferox) is al eeue lank medisyne; seker eerste deur die Khoikhoi en San gebruik.
- Gariep is die Nama-naam vir die Oranjerivier.
- Kaditshwene (Noordwes, naby Zeerust) was die hoofstad van die Bahurutshe, ’n Tswana-groep: ’n groot klipmuurstad met yster- en koperoonde. Rondom 1820 het omtrent 15 000 tot 20 000 mense daar gewoon, omtrent soveel as in Kaapstad in daardie tyd.
- Die Makhonjwa-berge (Barberton, Mpumalanga) het van die aarde se oudste rotse; Wêreld-erfenisterrein sedert 2018.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Die Kasteel is ’n ster met vyf punte en die oudste koloniale gebou wat nog in Suid-Afrika staan.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Erfenisroete: van die Kasteel tot Makhonjwa- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 5 Sosiale Wetenskappe (Geskiedenis). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.