Mynveiligheid: stof, silikose en ventilasie
Hoe myne werkers teen stof, silikose, hitte, gas en rotsvalle beskerm. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Let wel: hierdie opsomming volg die KABV vir skoolwerk en is nie mediese advies nie. Vir vrae oor jou of jou kind se gesondheid, praat met ’n dokter, verpleegster of apteker.
Stof en silikose
As myners in goudmyne die rots boor, ontstaan fyn kwartsstof. Die stof is so fyn dat jy dit skaars sien, en dit gaan diep in die longe in. Dit veroorsaak silikose, ’n longsiekte wat nie genees kan word nie.
- Myne spuit water op die rots terwyl hulle boor.
- Myners dra ’n stofmasker.
- Instrumente meet die stof in die lug.
Vars lug en koel tonnels
Ventilasie beteken vars lug word ingepomp en ou lug uitgeblaas. Diep goudmyne is baie warm, daarom word koue water of ys afgepomp om die tonnels te koel.
Metaan is ’n gevaarlike gas wat in steenkoolmyne kan opbou en ontplof. ’n Gasmeter waarsku die myners.
Veiligheid onder die grond
- Harde hoed met ’n lamp: dit is pikdonker onder die grond.
- Oorproppe: harde boormasjiene kan gehoor beskadig.
- Staalstutte en rotsboute keer dat rots van die dak val.
- Sien jy ’n kraak in die dak? Beweeg weg en rapporteer dit dadelik.
- Gaan nooit verby ’n “Geen toegang”-teken nie; werk altyd in spanne.
As iets verkeerd loop
- ’n Skuilkamer is ’n verseëlde veilige kamer met lug en water.
- ’n Selfredder is ’n klein toestel wat in ’n noodgeval skoon lug gee.
- ’n Reddingspan red myners wat in gevaar is; nooddrills leer almal waarheen om vinnig te gaan.
Die mynmaatskappy is volgens die wet verantwoordelik om die myn veilig te hou, en gee opleiding voordat werkers ondergronds gaan.
Onthou dit en toets jouself
- Silikose is ’n longsiekte van fyn rotsstof (kwarts). Dit kan nie genees word nie.
- Myne spuit water om stof te laat gaan lê, en myners dra stofmaskers.
- Ventilasie bring vars lug in en koel die diep tonnels af; ys of koue water help ook.
- Myners dra ’n harde hoed met lamp, stewels, ’n masker en oorproppe.
- Metaangas kan ontplof; ’n gasmeter waarsku. Die mynmaatskappy is volgens wet verantwoordelik vir veiligheid.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
’n Myner van kop tot tone: hoed met lamp, masker, oorproppe, stewels.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Mynveiligheid: stof, silikose en ventilasie- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 5 Sosiale Wetenskappe (Geografie). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.