Die sewe lewensprosesse
Die sewe dinge wat alle lewende dinge doen, en hoe jy lewend en nie-lewend uitmekaar ken. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Die sewe lewensprosesse
| Proses | Wat dit beteken | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Beweging | Beweeg self of deel van jouself | ’n Blom gaan oop |
| Respirasie | Energie uit kos vrystel (met suurstof) | Ons haal asem om suurstof in te kry |
| Sensitiwiteit | Reageer op die omgewing | Sonneblom draai na die son |
| Groei | Groter word | ’n Saailing word ’n boom |
| Voortplanting | Nuwes van dieselfde soort maak | ’n Hen lê eiers |
| Uitskeiding | Afval uit die liggaam verwyder | Sweet op ’n warm dag |
| Voeding | Kos inneem vir energie | ’n Bok eet gras |
Lewend of nie-lewend?
Om lewend te wees, moet iets al sewe prosesse doen. ’n Motor beweeg en gebruik brandstof, maar dit groei nie en maak nie klein motortjies nie. ’n Saad lyk dood, maar dit is lewend: gee dit water en dit groei.
Plante doen dit ook
Plante kry hul voeding deur self kos te maak met sonlig. Hulle beweeg stadig (blare en blomme draai), en hulle groei en plant voort met sade.
Lyk dood, maar leef
- Droë boontjiesade, droë gis en ’n bevrugte voëleier lyk nie lewendig nie. Gee hulle die regte omstandighede (water, warmte), en hulle word aktief: die saad ontkiem, die gis borrel en die kuiken broei uit. Hulle was heeltyd lewend, net in rus.
- Broodskimmel en kieme is ook lewendig. Kieme is te klein om met die blote oog te sien.
- Party dinge het gelewe en is nou dood, soos dooie hout en droë blare.
- Vuur beweeg en groei, en ’n rivier beweeg, maar hulle is nie-lewend: hulle doen nie al sewe lewensprosesse nie.
Gis groei in warm water met suiker: dit maak borrels gas, en dit wys dat gis lewendig is.
Onthou dit en toets jouself
- Alle lewende dinge doen sewe lewensprosesse.
- Hulle is: beweging, respirasie, sensitiwiteit, groei, voortplanting, uitskeiding en voeding.
- Respirasie is om energie uit kos vry te stel; uitskeiding is om afval kwyt te raak.
- Plante doen ook al sewe: ’n sonneblom wat na die son draai, is sensitiwiteit.
- ’n Klip of ’n motor is nie-lewend: dit doen nie al sewe prosesse nie.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Bobbejaan Ry Stadig, Gee Vir Uil Vis: Beweging, Respirasie, Sensitiwiteit, Groei, Voortplanting, Uitskeiding, Voeding. Sewe woorde, sewe prosesse.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Die sewe lewensprosesse- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 4 Natuurwetenskappe en Tegnologie. Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.