Uitvinders van vervoer
Die uitvinders van die wiel tot die vliegtuig, die fiets deur die tyd, en fossielbrandstowwe. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Op ’n tydlyn
- Die motor: mense kon op hul eie verder reis. Die trein: swaar goedere vinnig ver oor land. Die vliegtuig: ander lande in ure.
- Uitlaatgasse (koolstofmonoksied, roet en ander gasse) besoedel die lug, en hul koolstofdioksied dra by tot aardverwarming; ’n fiets besoedel glad nie.
- v.C. beteken “voor Christus”: daardie jare word terug getel vanaf die jaar 1, so 3500 v.C. was omtrent 5 500 jaar gelede. Jare daarna is n.C. (ná Christus), of het geen letters nie.
Die fiets
- Karl Drais (Duitsland, 1817): ’n loopmasjien sonder pedale; die ryer het met sy voete gestoot.
- Die “bewerasies” van die 1860’s was die eerste fietse met pedale (op die voorwiel); hul houtwiele het baie geskud. Die pennie-farthing (1870’s) het ’n reuse voorwiel gehad.
- John Kemp Starley se veiligheidsfiets (1885) het twee ewe groot wiele en ’n ketting na die agterwiel gehad; John Dunlop se lugbande (1888) het fietsry gemakliker gemaak. In die 1890’s kon gewone mense goedkoop verder reis.
Die stoomenjin en die trein
- James Watt het die stoomenjin in die 1770’s verbeter sodat dit masjiene kon aandryf.
- Richard Trevithick het in 1804 die eerste stoomlokomotief op spore gebou. George Stephenson se Rocket het in 1829 ’n bekende kompetisie vir lokomotiewe gewen.
- Suid-Afrika se eerste spoorlyn het in 1860 in Durban geopen; Kaapstad s’n het in 1862 gevolg.
Onthou dit en toets jouself
- Die wiel is meer as 5 000 jaar gelede uitgevind om swaar vragte makliker te beweeg.
- George Stephenson: stoomlokomotiewe soos die Rocket. Karl Benz: ’n driewiel-petrolmotor (1885).
- Henry Ford se Model T is op ’n monteerlyn gebou en was dus goedkoper.
- Die Wright-broers het in 1903 die eerste aangedrewe vlug gemaak (omtrent 12 sekondes).
- Fossielbrandstowwe (steenkool, olie) het miljoene jare geneem om te vorm; petrol kom van olie.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
W-T-M-V: Wiel, Trein, Motor, Vliegtuig — “Wie Trap My Voet?”
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Uitvinders van vervoer- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 4 Sosiale Wetenskappe (Geskiedenis). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.