Gevallestudie: uitlaatgasse in ’n stad
’n Gevallestudie: uitlaatgasse, rookmis en hoe ’n stad lugbesoedeling kan verminder. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Lees die gevallestudie
Elke oggend kruip duisende motors Johannesburg binne, meestal met net een persoon in. Teen 09:00, ná die spitsverkeer, hang daar ’n bruin laag rookmis oor die stad. Die probleem: te veel motors met net een mens elk.
| Jaar | Motors per dag by ’n kruising |
|---|---|
| 1990 | 2 000 |
| 2010 | 6 000 |
| 2025 | 10 000 |
Van 1990 tot 2025 het die getal met 8 000 gestyg: meer motors, meer uitlaatgasse. Toe perdekarre vir motors plek gemaak het, het lugbesoedeling toegeneem.
Oplossings
- Die Gautrain en Rea Vaya-busse in Gauteng: minder mense ry met hul eie motors. ’n Vol bus dra die meeste mense vir sy uitlaatgasse.
- Die regering kan goeie openbare vervoer en veilige fietspaaie bou; stede plant bome langs besige paaie en hou motorvrye dae.
- Dik swart rook uit ’n ou motor: die enjin moet reggemaak word. Moenie met die motor ry na ’n winkel waarheen jy kan stap nie; moenie die enjin laat loop terwyl jy lank parkeer nie.
Onthou dit en toets jouself
- Uitlaatgasse is die gasse en rook wat uit ’n motor se uitlaatpyp kom wanneer sy enjin petrol of diesel brand; saam met mis, of vasgevang in stil lug, vorm dit rookmis.
- Stede het vuiler lug, want daar is baie meer voertuie; verkeersknope maak ekstra besoedeling.
- Koolstofmonoksied is giftig en het geen kleur of reuk nie: laat nooit ’n enjin in ’n toe garage loop nie.
- Help: bus of trein, ’n saamryklub, fiets ry, elektriese motors.
- Rookmis vererger asma en laat oë brand en traan.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Een mens per motor = baie rook per mens. ’n Vol bus = min rook per mens.
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Gevallestudie: uitlaatgasse in ’n stad- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 4 Sosiale Wetenskappe (Geskiedenis). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.