Kos en boerdery in Suid-Afrika
Wat boere nodig het om kos te kweek, hoe hulle die grond oppas, en waarom boerdery belangrik is. Lees een deel op ’n slag en tik “Ek ken dit”. Toets jouself dan in die vasvra.
Ken jy dit al? Spring reguit na die vasvra
Wat is boerdery?
Boerdery is om gewasse te kweek en diere aan te hou vir kos en ander produkte. Sonder boere sou ons nie kos in die winkels hê nie.
- ’n Gewas is ’n plant wat ’n boer kweek, soos mielies, koring of aartappels.
- Veeboerdery is boerdery met diere soos beeste en skape. Koeie gee melk, hoenders gee eiers en vleis.
Wat ’n boer nodig het
Gewasse groei net goed as hulle genoeg water en vrugbare grond het. Vrugbare grond hou die voedingstowwe wat plante nodig het.
- Besproeiing: die boer lei water met pype of sproeiers na die lande.
- Die boer ploeg voor hy plant om die grond los te maak en lug in te kry.
- ’n Trekker doen swaar werk vinniger.
- Graan word droog in hoë silo’s gebêre tot dit verkoop word.
In ’n droogte kan oeste misluk, en te veel reën kan die wortels laat vrot.
Pas die grond op
Gronderosie is wanneer die vrugbare bogrond deur water weggespoel of deur wind weggewaai word. Kaal grond erodeer die maklikste.
- Hou plante op die grond: hul wortels hou die grond vas.
- Wisselbou: plant elke jaar ’n ander gewas in dieselfde land.
- Hou vee in kampe en skuif hulle, sodat die weiding kan herstel.
Twee voorbeelde van boerdery
Vrugteboerdery: daar is drie soorte vrugte. Sagtevrugte (appels, pere en druiwe; die bome verloor hul blare in die winter) groei in die Wes-Kaap, waar die winters koud en nat is. Sitrusvrugte (lemoene, suurlemoene en nartjies) groei veral in Limpopo, Mpumalanga en die Oos-Kaap. Subtropiese vrugte (avokado’s, mango’s, piesangs en lietsjies) het ’n warm klimaat sonder ryp nodig: hulle groei in Limpopo, Mpumalanga en aan die KwaZulu-Natalse kus. Baie vrugte word na ander lande uitgevoer.
Veeboerdery: grootvee (beeste), kleinvee (skape en bokke) en pluimvee (hoenders). ’n Goeie boer sorg vir sy diere: vars water, genoeg kos, skuiling, ’n veearts as hulle siek is, en sagte hantering.
Onthou dit en toets jouself
- Boerdery is om gewasse te kweek en diere aan te hou vir kos.
- Boere het water en vrugbare grond nodig. Besproeiing lei water met pype of sproeiers na die lande.
- Mielies is ’n stapelvoedsel; koring word brood. Die Wes-Kaap is bekend vir wingerde.
- Gronderosie is wanneer die bogrond wegspoel of wegwaai. Plante op die grond keer dit.
- Wisselbou (elke jaar ’n ander gewas) en kunsmis hou die grond goed.
Skryf hierdie punte in jou boek. Lees dit weer die aand voor die toets.
Gewas = iets wat groei (plante). Vee = iets met ’n vel (diere).
Belangrike woorde
Sê eers self wat die woord beteken, en draai dan die kaart om.
Pas kolom A by kolom B
Tik ’n woord in kolom A en dan sy betekenis in kolom B. Jy kan ook by kolom B begin.
Waar of onwaar?
Lees die vraag en die antwoord. Is die antwoord reg? Tik Waar of Onwaar.
Nou die regte vasvra!
Die vasvra het baie meer vrae oor hierdie onderwerp. Elke vraag wys dadelik of jy reg is en verduidelik waarom.
Doen die vasvra: Kos en boerdery in Suid-Afrika- Lees een deel saam en vra jou kind om dit in sy of haar eie woorde te vertel.
- Die vinkies (“Ek ken dit”) word net op hierdie toestel gestoor. Ons vra nie name of e-posse nie.
Volgens die KABV vir Graad 4 Sosiale Wetenskappe (Geografie). Kyk altyd ook na jou onderwyser se notas en handboek.